Vikings - Biểu tượng văn hóa nổi bật trong các bảo tàng Bắc Âu

Du khách đến Scandinavia thường dễ dàng tiếp cận với các triển lãm về người Viking, như ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Đan Mạch tại Copenhagen, nơi có triển lãm cố định lớn về Viking; Bảo tàng Lịch sử Thụy Điển tại Stockholm được cho là có quy mô lớn nhất thế giới về chủ đề này; hay Bảo tàng Thời đại Viking tại Oslo, dự kiến mở cửa năm 2027, sẽ trở thành địa điểm hàng đầu thế giới nghiên cứu về Viking. Gần đây, Bảo tàng Lịch sử Văn hóa Oslo cũng tổ chức triển lãm tạm thời giới thiệu nhiều phát hiện khảo cổ quý giá liên quan đến người Viking. Hình ảnh người Viking xuất hiện phổ biến không chỉ đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của khách tham quan trong và ngoài khu vực mà còn được các bảo tàng sử dụng để khắc họa bản sắc dân tộc, đúng như nhu cầu xã hội hiện đại.

Hình tượng chiến binh Viking - Công trình tạo dựng của thế kỷ 19

Vào thế kỷ 19, khi các quốc gia Bắc Âu phát triển ý tưởng xây dựng bản sắc dân tộc, tượng đài người Viking trở thành biểu tượng trọng tâm và được phổ biến rộng rãi. Ở trong tâm thức chung, Viking được miêu tả là những người đàn ông cao lớn, vạm vỡ, luôn cầm gươm và thường có kiểu tóc hiện đại như "skin fade" hoặc xuất hiện nhiều hình xăm. Tuy nhiên, các nhà khảo cổ và sử học thuộc bảo tàng quốc gia Bắc Âu đều khẳng định đây là hình ảnh được xây dựng mang tính biểu tượng hơn là phản ánh chính xác. Sự thực người Viking là một nhóm phức tạp với sự đa dạng về giới tính và vai trò xã hội, không chỉ là những chiến binh nam giới như truyền thuyết thường kể.

Dù vậy, hình ảnh chiến binh vẫn chiếm vị trí trung tâm trong các triển lãm bởi sức thu hút lớn đối với khách tham quan. Các triển lãm lớn tại Copenhagen, Stockholm và Oslo đều trình bày người Viking song hành giữa vai trò chiến binh, thuyền trưởng, thương nhân và cả người nông dân làm nông trại. Mặc dù sự kết hợp này đa chiều hơn, song phần thể hiện vẫn nghiêng về những khía cạnh kịch tính và nổi bật hơn, bỏ qua sự phức tạp của cuộc sống hàng ngày.

Những hiện vật tiêu biểu và cuộc đối thoại giữa truyền thuyết và lịch sử

Triển lãm ở Thụy Điển làm nổi bật các vũ khí, thuyền và đồ dùng liên quan đến thương mại, nhấn mạnh rằng cả nam và nữ tự do đều có thể sở hữu vũ khí, nhưng chỉ một số ít thực sự là chiến binh chuyên nghiệp. Tại Copenhagen, bảo tàng quốc gia mời gọi người xem khám phá thế giới viking hơn 1.000 năm trước được định hình bởi văn hóa chiến tranh và các vị thần Odin, Thor, Freyja.

Advertisement300 × 250

Tuy nhiên, đây cũng là điểm thể hiện sự xung đột giữa câu chuyện lịch sử và nhu cầu giải trí dựa trên thần thoại Bắc Âu, khiến các nhà bảo tồn gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa kỳ vọng khán giả và sự trung thực khoa học.

Một điểm đáng chú ý khác là cách các phụ nữ Viking được thể hiện. Mặc dù hiện nay có rất nhiều cố gắng để đưa hình ảnh phụ nữ trở lại bức tranh lịch sử Viking vốn từng bị chi phối bởi hình ảnh nam quyền, sự mô tả về vai trò xã hội và đời sống hằng ngày của họ vẫn còn hạn chế. Thay vào đó, thường chỉ tập trung vào các nhân vật phụ nữ nổi bật như quý tộc hay "shieldmaidens" (nữ chiến binh), đồng thời vẫn giữ lại những định kiến về giới như vai trò trong gia đình hay vẻ bề ngoài. Ví dụ, trong triển lãm ở Đan Mạch, thông tin ghi nhận rằng phụ nữ vừa quản lý trang trại vừa tổ chức các nghi lễ đón tiếp, và đồ trang sức tìm thấy trong mộ phần các phụ nữ giàu có cho thấy sự phức tạp trong chức năng xã hội của họ.

Người Viking trong câu chuyện dựng nước và vai trò với bản sắc quốc gia

Các triển lãm còn đưa ra luận điểm rằng thời đại Viking là một bước ngoặt tạo nên sự hình thành các quốc gia và văn hóa ở Scandinavia. Theo đó, vùng Bắc Âu từng là tập hợp các bộ lạc nhỏ lẻ theo đạo thờ thần, trải qua quá trình thống nhất trở thành các vương quốc thiên chúa giáo. Tuy nhiên, người dân hiện đại ở các nước này không phải ai cũng đồng thuận với cách lý giải lịch sử này. Dẫu vậy, câu chuyện về Viking vẫn giữ vai trò nền tảng trong cách các bảo tàng kể lại lịch sử.

Điển hình là câu chuyện về vua Harald Bluetooth (Harald răng xanh), vị vua danh tiếng của Đan Mạch được cho là đã truyền bá đạo Thiên Chúa sau một phép màu từ thầy tu Poppo. Những nghiên cứu từ những năm 1980 cho thấy thời kỳ Viking được sử dụng nhằm phục vụ các mục tiêu chính trị đương đại, như đề cao những thương vụ giao thương giữa Scandinavia với thế giới Hồi giáo để chống lại các luận điệu bộ tộc cực đoan và bài trừ Hồi giáo.

Kết hợp giữa truyền thống và nghiên cứu hiện đại: Thách thức của các bảo tàng

Việc xây dựng một triển lãm về người Viking không chỉ đơn thuần là trưng bày hiện vật mà còn là nghệ thuật kể chuyện cân bằng, khi các nhà quản lý bảo tàng phải hòa giải giữa những hình tượng được yêu thích trong tưởng tượng với bằng chứng khảo cổ và lịch sử thực tế. Sự xuất hiện dày đặc của các chủ đề viking trong các bảo tàng quốc gia phản ánh nhiều hơn về những quan tâm xã hội hiện đại, hơn là chỉ đơn thuần tôn vinh quá khứ.

Như vậy, những triển lãm Viking không chỉ là nơi giới thiệu quá khứ xa xôi mà còn là bối cảnh tranh luận về bản sắc, ký ức tập thể và những giá trị xã hội của Scandinavia ngày nay.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Hình ảnh chiến binh Viking to lớn, râu ria là sản phẩm được dựng lên từ thế kỷ 19, không phản ánh sự đa dạng của cộng đồng Viking.
  • Phụ nữ Viking thường bị giới hạn trong các mô tả mang tính biểu tượng hoặc khuôn mẫu, ít xuất hiện với vai trò quan trọng trong các triển lãm.
  • Các bảo tàng Bắc Âu sử dụng lịch sử Viking để xây dựng bản sắc dân tộc và phản ánh các nhu cầu xã hội hiện đại.
  • Sự cân bằng giữa kỳ vọng của khách tham quan và sự trung thực về mặt lịch sử luôn là thách thức đối với các nhà quản lý bảo tàng.
  • Sử dụng lịch sử Viking trong bối cảnh chính trị đương đại có thể góp phần vào các cuộc đối thoại về đa văn hóa và chống các luận điệu cực đoan.

Đăng ký bản tin QMVN