Phát hiện nghịch lý dưới lòng đất vùng cực thứ ba
Từ lâu được mệnh danh là "Cực thứ ba" của Trái Đất, Cao nguyên Thanh Tạng đóng vai trò như tháp nước khổng lồ điều tiết khí hậu cho toàn bộ châu Á. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng nhiệt độ gấp đôi mức trung bình toàn cầu đã khiến thảm băng vĩnh cửu tại đây suy thoái nghiêm trọng, đe dọa các công trình hạ tầng huyết mạch như tuyến đường sắt Thanh Tạng và các khu dân cư bản địa.
Trong một công trình nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Science Advances, nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Li Dongfeng thuộc Đại học Bắc Kinh dẫn đầu đã phân tích dữ liệu viễn thám kết hợp với 369 giếng khoan sâu tới 3,2 mét trong giai đoạn 1979 - 2018.
Kết quả sử dụng học máy và mô hình nhiệt thủy văn đã phơi bày một hiện tượng bất thường: tầng băng đáy của lớp hoạt động lại dày thêm tại vùng tây bắc nội địa cao nguyên.
Tác động của sự gia tăng băng ngầm bất thường này đối với tính ổn định lâu dài của băng vĩnh cửu và hệ quả kinh tế - xã hội vẫn là câu hỏi lớn đòi hỏi phải nghiên cứu sâu rộng hơn.
Căn nguyên khí hậu và ranh giới mong manh của can thiệp nhân tạo
Các nhà khoa học giải thích rằng sự gia tăng của gió tây đã mang lại lượng mưa và tuyết tăng hơn 60% kể từ năm 2000 tại vùng nội địa Tây Tạng. Lượng nước gia tăng này thẩm thấu xuống đáy lớp hoạt động vào mùa hè và bị đông kết trở lại khi tiếp xúc với tầng băng vĩnh cửu luôn ở nhiệt độ âm, tích tụ dần thành khối băng ngầm dày đặc.
Tuy nhiên, hiện tượng này tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường đối với an toàn địa chất và môi sinh khu vực:
Nguy cơ thảm họa sạt lở băng: Tình trạng biến động băng ngầm kết hợp băng tan cục bộ có thể châm ngòi cho các vụ sạt lở núi băng thảm khốc, tương tự vụ vỡ sông băng gây lũ quét tràn qua Cửa khẩu Cát Long ở biên giới Trung - Nepal khiến hàng ngàn người thương vong.
Bất ổn định nền móng công trình: Sự biến đổi bất đối xứng của thể tích băng ngầm có thể gây sụt lún hoặc trồi sụt địa chất đột ngột, phá hủy các tuyến giao thông, đường ống dẫn khí và lưới điện cao thế.
Thử nghiệm phủ bạt nano bảo vệ sông băng: Các nhà khoa học tại Cam Túc đã thử nghiệm phủ màng cách nhiệt phản xạ lên sông băng tại Tứ Xuyên giúp tăng độ dày thêm 10cm, song đây chỉ là giải pháp tình thế chạy đua với thời gian chứ không thể đảo ngược xu thế ấm lên toàn cầu.
Sự dày lên cục bộ của băng ngầm là lời nhắc nhở rằng thiên nhiên đang biến đổi theo những phương thức phi tuyến tính phức tạp, đòi hỏi các chính sách quy hoạch phải được tái thiết lập trên nền tảng khoa học vững chắc.
