Liên minh hiếm hoi vượt qua lằn ranh đảng phái
Chủ nhật 11/10, một tuyên bố chung đã khiến Washington chú ý. Bảy thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng yêu cầu Tổng thống Donald Trump rút lại thỏa thuận cung cấp diesel với Nga, lập luận rằng nó trái với đạo luật cấm nhập khẩu năng lượng Nga cho đến khi Moskva chấm dứt hành động xâm lược Ukraine. Theo Reuters, nhóm này còn chỉ ra rằng chính quyền đã không tham vấn Quốc hội và cũng không gửi bất kỳ bản giải trình nào – điều mà luật pháp bắt buộc.
Mỹ không nên trao cho Putin một chiếc phao tài chính khi Nga vẫn tiếp tục giết hại dân thường Ukraine. Chính quyền phải lập tức quay đầu.
Phía Cộng hòa có Susan Collins (Maine), Lisa Murkowski (Alaska), Thom Tillis (North Carolina) và John Curtis (Utah); phía Dân chủ có Jeanne Shaheen (New Hampshire), Richard Blumenthal (Connecticut) và Ron Wyden (Oregon). Đây không phải tiếng nói phản biện đầu tiên, nhưng là dấu hiệu rõ nhất cho thấy sự ủng hộ gần như tuyệt đối của Đảng Cộng hòa dành cho chính sách đối ngoại của ông Trump đang rạn nứt, khi cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 – quyết định quyền kiểm soát Quốc hội – chỉ còn ba tuần.
Những con số trong thỏa thuận và các câu hỏi bỏ ngỏ
Hôm thứ Sáu 9/10, ông Trump thông báo trên mạng xã hội rằng ông đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin qua điện thoại. Theo AP, lịch cung ứng mà ông công bố gồm:
- Hơn 300.000 tấn diesel được giao ngay lập tức.
- Thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó.
- Khoảng 3 triệu tấn nữa “trong một thời gian ngắn” tiếp theo.
Ngay sau đó, Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép tạm thời cho phép diesel Nga được đưa ra thị trường toàn cầu. Đặc phái viên Nga Kirill Dmitriev hoan nghênh, nói rằng hợp tác năng lượng Nga – Mỹ sẽ mang lại lợi ích cho thế giới. Nhưng Nhà Trắng chưa trả lời ai sẽ trả tiền và khi nào nhiên liệu về tới. Nhiều nhà phân tích nghi ngờ thỏa thuận có thể kéo giá xuống một cách bền vững; một chuyên gia năng lượng được AP dẫn lời còn cho rằng Moskva mới là bên hưởng lợi lớn, bởi Nga đang cần giải phóng lượng diesel mùa hè để chuyển sang các loại nhiên liệu dùng cho mùa đông.
Chính quyền bảo vệ, nội bộ Cộng hòa chia rẽ
Thượng nghị sĩ Thom Tillis, người sẽ rời Thượng viện vào tháng 1 tới, nói trên chương trình “Meet the Press” của NBC rằng thỏa thuận có thể bất hợp pháp và đặt tính mạng người Mỹ vào vòng rủi ro.
Tôi tin rằng có cơ sở chính đáng để nói rằng tổng thống đang không tuân thủ luật pháp.
Ở chiều ngược lại, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói với Fox News rằng chính quyền sẽ thực hiện thỏa thuận bằng mọi thẩm quyền pháp lý hiện có, và bất kỳ nghị sĩ nào cho rằng luật cũ hay đạo luật mang tên Lindsey Graham ngăn cản điều đó đều sai.
Thượng nghị sĩ John Barrasso, nhân vật số hai của phe Cộng hòa tại Thượng viện, cũng lên tiếng bênh vực trên chương trình “Face the Nation” của CBS.
Tổng thống đang phải cân bằng và đưa ra những quyết định khó khăn.
Dù giới lãnh đạo đảng vẫn đứng sau tổng thống, những tiếng nói bất đồng ngày một rõ. Hạ nghị sĩ Don Bacon viết trên X rằng chống lưng cho nền kinh tế chiến tranh của Putin là sai trái về đạo đức, còn cựu Phó Tổng thống Mike Pence gọi quyết định dỡ trừng phạt là sự “phản bội” di sản của cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham và kêu gọi hủy bỏ.
Đồng minh lo ngại, Kyiv chờ đợi
Sự phản đối không chỉ đến từ Washington. Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy, Thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định thỏa thuận đi ngược trực tiếp nỗ lực của Ukraine, Canada và các đồng minh nhằm mang lại hòa bình, ổn định cho châu Âu.
Bản thân ông Zelenskiy trước đó cảnh báo Nga sẽ đáp lại bằng “khủng bố và phản trắc”, coi thương vụ như một khoản đầu tư giúp kéo dài chiến tranh. Hôm Chủ nhật, ông Trump lại tuyên bố Ukraine và Nga đã đồng ý một “lệnh ngừng bắn năng lượng” có hiệu lực ngay, nhưng không nêu chi tiết.
Ukraine ủng hộ lệnh ngừng bắn, và điều quan trọng là Nga cũng phải ủng hộ nó.
Moskva chưa lên tiếng. Thông báo của ông Trump được đưa ra sau nhiều ngày Washington gây sức ép buộc Kyiv ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga.
Giá diesel và lá phiếu tháng 11
Diesel là mạch máu của nông nghiệp, vận tải đường bộ và sưởi ấm nhà cửa. Khi giá chạm gần mức kỷ lục, mỗi đồng tăng thêm ở trạm nhiên liệu đều có thể biến thành một lá phiếu bất mãn. Đó là lý do Nhà Trắng chọn hành động nhanh, còn phe phản đối lo rằng cái giá về đạo lý và chiến lược sẽ đắt hơn nhiều so với vài xu tiết kiệm được.
Khi tỷ lệ ủng hộ ông Trump sụt giảm mạnh, các nghị sĩ Cộng hòa ngày càng giữ khoảng cách với tổng thống, từ xung đột ở Iran đến cuộc chiến thương mại với Canada. Thỏa thuận diesel có thể trở thành phép thử lớn nhất: liệu nhu cầu trước mắt của cử tri có lấn át cam kết lâu dài với một quốc gia đang chiến đấu để tồn tại?
