Hai quán cà phê, một cơn bão chính trị
Hai cửa hàng Starbucks mới ở Urumqi lẽ ra có thể gần như không ai chú ý tại một đất nước nơi công ty vận hành hàng nghìn cửa hàng. Thay vào đó, chúng nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh cãi. Ông Moolenaar, nghị sĩ Cộng hòa đứng đầu một ủy ban quốc hội có ảnh hưởng về Trung Quốc, nói không có lý do chính đáng nào để một công ty Mỹ kinh doanh ở khu vực này.
Trong tuyên bố, ông gắn trực tiếp các quán cà phê với điều ông mô tả là chiến dịch của Đảng Cộng sản Trung Quốc nhằm vào người Duy Ngô Nhĩ, bao gồm việc giam giữ hơn một triệu người và những nỗ lực tước bỏ đức tin, ngôn ngữ và văn hóa của họ.
“Đây là một quyết định gây sốc và phá sản về đạo đức của một công ty vốn tự hào về trách nhiệm xã hội.” — John Moolenaar
Bắc Kinh đáp trả
Trung Quốc phản ứng nhanh chóng. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn (Guo Jiakun) cáo buộc ủy ban Hạ viện có thói quen bịa đặt cáo buộc để tấn công và bôi nhọ Trung Quốc vì mục đích chính trị.
“Cái gọi là ‘diệt chủng’ ở Tân Cương là một lời nói dối trắng trợn.” — Quách Gia Côn
Theo Reuters, bộ này gọi các cáo buộc đàn áp là những lời dối trá trần trụi và khẳng định Tân Cương có xã hội ổn định, kinh tế tăng trưởng, các dân tộc đoàn kết và tôn giáo hài hòa. Bắc Kinh từ lâu lập luận rằng các chính sách tại khu vực là cần thiết để chống chủ nghĩa cực đoan và nâng cao mức sống.
Các tổ chức nhân quyền lên tiếng cảnh báo
Những người bảo vệ nhân quyền nhìn vấn đề theo cách khác. Đại hội Duy Ngô Nhĩ Thế giới kêu gọi Starbucks đứng về phía đúng của lịch sử, trong khi Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) cảnh báo sự xuất hiện của một thương hiệu phương Tây nổi tiếng phục vụ thông điệp của Bắc Kinh.
“Điều đó phù hợp với câu chuyện của nhà nước đảng rằng khu vực này chẳng có gì sai trái.” — Maya Wang
Nhiều chính phủ nước ngoài và tổ chức nhân quyền cáo buộc chính quyền Trung Quốc vi phạm nhân quyền đối với hơn 11 triệu người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc thiểu số chủ yếu theo đạo Hồi, bao gồm lao động cưỡng bức, hạn chế tôn giáo, giam giữ hàng loạt, chia cắt gia đình và triệt sản cưỡng bức. Bắc Kinh bác bỏ toàn bộ các cáo buộc này.
Chiến lược mới tại Trung Quốc
Việc mở cửa hàng ở Tân Cương diễn ra vài tháng sau khi Starbucks hoàn tất liên doanh với công ty đầu tư Trung Quốc Boyu Capital hồi tháng 4, thương vụ nhằm đẩy nhanh việc mở rộng tới nhiều thành phố Trung Quốc hơn giữa sự cạnh tranh khốc liệt từ các chuỗi cà phê nội địa tăng trưởng nhanh.
“Bằng cách kết hợp thương hiệu toàn cầu đáng tin cậy của Starbucks với chuyên môn sâu sắc tại địa phương của Boyu, chúng tôi đang định vị doanh nghiệp để phục vụ nhiều khách hàng hơn, có mặt ở nhiều thành phố hơn và củng cố vị thế dẫn đầu tại một thị trường năng động và không ngừng thay đổi.” — Brian Niccol
Với một công ty chịu áp lực tăng trưởng ở Trung Quốc, việc tiến vào các thủ phủ khu vực mới là bước đi thương mại hợp lý. Nhưng cuộc tranh cãi cho thấy ở một số nơi, quyết định kinh doanh hiếm khi chỉ là chuyện kinh doanh. Tờ The Independent cho biết đã liên hệ Starbucks để đề nghị bình luận.
Không phải thương hiệu đầu tiên bị soi xét
Starbucks không hề đơn độc. Các tập đoàn khách sạn quốc tế như Hilton, IHG, Marriott và Wyndham cũng bị cáo buộc tương tự là hợp thức hóa các vi phạm bị cáo buộc khi hoạt động tại Tân Cương, và các nhóm vận động cảnh báo quá trình thương mại hóa ngày càng tăng của khu vực có nguy cơ biến văn hóa và di sản Duy Ngô Nhĩ thành món hàng du lịch.
“Chỉ riêng sự hiện diện của họ cũng đã bình thường hóa và hợp thức hóa những vi phạm này.” — Peter Irwin
Trong báo cáo công bố hồi tháng 2, Dự án Nhân quyền Duy Ngô Nhĩ cho rằng nhiều thương hiệu công khai đề cao nhân quyền và kinh doanh có đạo đức, nhưng ít thương hiệu thực sự xem xét nghiêm túc rủi ro khi hoạt động tại khu vực, cho thấy khoảng cách dai dẳng giữa giá trị doanh nghiệp và hành động thương mại.

















