Một canh bạc giữa khu đô thị bị hoài nghi
Theo đài truyền hình Hunan TV, dự án nhà ở – không được công bố tên – hoàn thành và mở bán năm 2018 ở Changsha, thủ phủ tỉnh Hunan, miền trung Trung Quốc. Khi đó, rất ít người đặt niềm tin vào tương lai của khu dân cư này: xung quanh thiếu cửa hàng, trường học và phương tiện giao thông công cộng. Cả căn hộ lẫn chỗ đỗ xe đều ế ẩm, còn chủ đầu tư rơi vào cảnh thiếu tiền mặt nghiêm trọng.
Giữa không khí bi quan ấy, bà Wu lại nhìn thấy cơ hội. Sau khi nghiên cứu các quy hoạch phát triển vùng do chính quyền địa phương công bố, bà tin khu vực sẽ sớm khởi sắc và quyết định mua 196 chỗ đỗ xe trong một giao dịch duy nhất. Đang cần vốn, chủ đầu tư nhanh chóng đồng ý. Đúng như dự đoán của bà, hạ tầng mọc lên, căn hộ bán hết và nhu cầu đỗ xe tăng vọt.
Khi chỗ đỗ xe trở thành “mỏ vàng”
Để bảo vệ khoản đầu tư, bà Wu lắp khóa chặn xe trên các vị trí của mình và bắt đầu khai thác chúng theo cách khiến nhiều hàng xóm phật lòng:
- Cho thuê với giá 500 nhân dân tệ mỗi tháng, gấp đôi mức giá chủ đầu tư đặt ra năm 2018, và từ chối đề nghị giảm xuống 300 nhân dân tệ.
- Rao bán mỗi chỗ khoảng 100.000 nhân dân tệ, có chỗ cao hơn giá gốc tới 80%.
- Để nhiều chỗ bỏ trống trong khi cư dân vẫn chật vật tìm nơi đỗ xe.
Nhiều cư dân cho rằng bà Wu nên bán lại theo giá ban đầu. Một cán bộ chính quyền được cử đến hòa giải nhưng không có kết quả. Cuối cùng, một nhóm cư dân lập liên minh khởi kiện, lập luận rằng chỗ đỗ xe là một phần hạ tầng không thể tách rời của khu dân cư và không nên bị một cá nhân độc chiếm để kiếm lời. Họ yêu cầu tòa hủy hợp đồng giữa bà Wu và chủ đầu tư.
Tòa án đứng về phía người dám chấp nhận rủi ro
Tháng 2/2024, một tòa án địa phương ở Changsha ra phán quyết có lợi cho bà Wu. Theo tòa, khi chủ đầu tư mở bán chỗ đỗ xe, mọi cư dân đều có cơ hội mua nhưng đã tự từ bỏ quyền đó.
Thay vì đứng ngoài quan sát, bà Wu đã nắm bắt thời cơ, tự lo vốn và tự gánh rủi ro thị trường.
Tòa cũng nhấn mạnh rằng không có quy định pháp luật nào giới hạn số chỗ đỗ xe mà một cá nhân được sở hữu, vì vậy giao dịch mua hàng loạt là hợp pháp. Phán quyết này tách bạch rõ giữa câu hỏi “có hợp pháp không” và câu hỏi “có công bằng không” – hai câu hỏi mà cư dân và tòa án nhìn từ hai góc rất khác nhau.
Mạng xã hội chia rẽ
Cuối tháng 9 vừa qua, vụ việc bất ngờ được chia sẻ trở lại và gây tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội Trung Quốc. Một bên khen ngợi bà Wu: chủ đầu tư đã hỏi các cư dân khác nhưng họ không mua, và việc bà giàu có, tinh tường không phải là lỗi. Bên kia cho rằng nhu cầu thiết yếu của cộng đồng không nên trở thành món hàng đầu cơ.
*“Chỗ đỗ xe trong khu dân cư nên ưu tiên đáp ứng nhu cầu của cư dân. Thật bất công khi nhiều chỗ bỏ trống trong lúc người khác vật lộn tìm nơi đỗ xe.” — Một cư dân mạng*
Cuộc tranh luận phản ánh một tâm lý quen thuộc: người ta dễ ngưỡng mộ tầm nhìn của nhà đầu tư khi câu chuyện diễn ra ở nơi khác, nhưng lại thấy bất bình khi chính mình phải trả giá cho tầm nhìn ấy mỗi sáng tìm chỗ đỗ xe.
Khoảng trống giữa luật và lẽ
Bộ luật Dân sự Trung Quốc, có hiệu lực từ năm 2021, quy định chỗ đỗ xe và gara trong khu dân cư theo quy hoạch “trước hết phải đáp ứng nhu cầu của chủ sở hữu căn hộ”. Tuy nhiên, theo giải thích tư pháp của Tòa án Nhân dân Tối cao, chủ đầu tư được xem là đã làm tròn nghĩa vụ này nếu đã chào bán cho cư dân theo tỷ lệ hợp lý. Chính khoảng diễn giải ấy mở đường cho những giao dịch như của bà Wu, khi cư dân từng được mời mua nhưng không mua.
Vụ việc vì thế không chỉ là chuyện một người phụ nữ kiếm lời, mà là lời nhắc về những lỗ hổng trong cách quản lý tài sản chung. Nhiều chuyên gia bất động sản từ lâu đề xuất các địa phương đặt hạn mức mua chỗ đỗ xe mỗi hộ, hoặc yêu cầu ưu tiên cư dân trong một thời gian nhất định trước khi bán cho người ngoài. Khi luật còn để ngỏ, những “Wu” khác vẫn có thể xuất hiện, và cư dân sẽ tiếp tục trả giá cho sự chần chừ của chính mình.
