Tuyên bố bất ngờ đúng ngày bầu cử
Phát biểu trên chương trình “Fox & Friends” của Fox News, ông Trump cho biết ông và ông Netanyahu đã thống nhất từ nhiều tháng trước về việc ngừng khoản tài trợ hằng năm, với lý do Israel không còn cần đến nó. Theo Reuters, ông khẳng định Mỹ vẫn sẽ bán vũ khí cho Israel và sẵn sàng giúp đỡ nếu đồng minh cần.
Tuy nhiên, ông không đưa ra chi tiết. Bản ghi nhớ hiện hành, được ký năm 2016 dưới thời chính quyền Barack Obama, cam kết tổng cộng 38 tỷ USD cho giai đoạn 2019-2028, tức 3,8 tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm, và chỉ hết hạn vào tháng 9/2028. Quốc hội Mỹ đã thông qua một đạo luật năm 2020 cho phép khoản tài trợ này, nhưng hai viện vẫn phải thông qua dự luật phân bổ ngân sách hằng năm để giải ngân.
Chúng tôi đã thống nhất rằng đến cuối năm nay, chúng tôi sẽ không chi tiền cho Israel nữa.
Lá bài chính trị trong mùa bầu cử
Ông Trump nói cánh tả đang dùng khoản tài trợ như một “tín hiệu của sự bất công” và ông muốn loại bỏ mục tiêu dễ bị tấn công này. Ông đặc biệt nhắc tới Abdul El-Sayed, ứng viên Dân chủ tranh cử Thượng viện ở Michigan, người có thể trở thành thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên của nước Mỹ và phản đối viện trợ quân sự vô điều kiện cho Israel.
Tại sao chúng ta phải hứng chịu những đòn công kích từ những kẻ điên rồ như El-Sayed khi họ không cần khoản tiền đó?
Đằng sau phát biểu là một sự chuyển dịch dư luận rõ rệt. Theo thăm dò của Đại học Quinnipiac hồi tháng 6, 48% cử tri và 66% cử tri Dân chủ cho rằng Mỹ đang ủng hộ Israel quá mức, tăng mạnh so với mức 16% và 20% khi câu hỏi được đặt ra lần đầu năm 2017. Ngay trong phong trào MAGA, một số người cáo buộc Israel đã khiến tổng thống tin rằng Iran có thể bị đánh bại dễ dàng, trong khi cuộc chiến không được lòng đa số người Mỹ đã đẩy giá xăng tăng và kéo tỷ lệ ủng hộ ông Trump đi xuống.
Giới phân tích nhận định tuyên bố được tính toán như một nước đi trong ngày bầu cử, và Jon Alterman thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) đặt câu hỏi vì sao nó được đưa ra giữa lúc có đồn đoán về một đợt không kích chung quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Vấn đề đáng tò mò chính là thời điểm.
Phản ứng trái chiều từ Washington đến Jerusalem
Nhà Trắng và văn phòng ông Netanyahu không trả lời đề nghị bình luận của Reuters. Tương lai lãnh đạo Israel vốn đã bất định sau cuộc bầu cử ngày 27/10, khi ông Netanyahu mất thế đa số nhưng phe đối lập cũng chưa có con đường rõ ràng để thay thế ông. Gadi Eisenkot, thủ lĩnh khối đối thủ, viết trên mạng X rằng việc giới quốc phòng và người dân Israel phải biết về thay đổi trong khuôn khổ quan hệ chiến lược qua báo chí cho thấy cách hành xử của ông Netanyahu là mối nguy thực sự, và đã đến lúc phải thay ông.
Tại Washington, một số người ủng hộ Israel kêu gọi ông Trump cân nhắc lại và chỉ cắt giảm dần dần. Ngược lại, Hạ nghị sĩ Dân chủ cấp tiến Ro Khanna của California tuyên bố trên X rằng “không viện trợ cho Israel” sẽ nằm trong chương trình nghị sự của đảng nếu giành quyền kiểm soát Quốc hội. Hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon thì bày tỏ lo ngại với CNN về cách quyết định được đưa ra.
Điều thực sự khiến tôi khó chịu là phía Israel không hề biết chuyện này.
Từ viện trợ sang quan hệ đối tác?
Thực ra, khả năng viện trợ bị thu hẹp không hoàn toàn mới. Ông Netanyahu từng nói với chương trình “60 Minutes” rằng ông muốn đưa hỗ trợ tài chính của Mỹ về con số không trong vòng một thập kỷ, và trong một cuộc phỏng vấn với truyền hình Israel hồi tháng 10, ông cảnh báo người dân hãy chuẩn bị tinh thần.
Hãy làm quen với thực tế rằng điều đó sẽ không xảy ra nữa, vì nước Mỹ đã thay đổi.
Để chuẩn bị cho giai đoạn hậu viện trợ, Hạ viện Mỹ hồi mùa hè đã thông qua Điều 219 trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm 2027, hướng tới hợp tác công nghệ quân sự sâu rộng hơn giữa hai nước. Hàng chục tổ chức phi chính phủ đã gọi ý tưởng này là “đặc biệt nguy hiểm” và kêu gọi các nghị sĩ loại bỏ nó. Dù tuyên bố của ông Trump có trở thành hiện thực vào cuối năm hay không, nó cho thấy mối quan hệ Mỹ – Israel đang bước vào một giai đoạn mà tiền viện trợ không còn là sợi dây gắn kết hiển nhiên.

















