Bàn đàm phán sáu giờ và mục tiêu chung
Theo Reuters, đại diện Mỹ, Ukraine, châu Âu và NATO đã tham gia cuộc trao đổi kéo dài khoảng sáu giờ ở Miami. Phía Mỹ có đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Một người nắm thông tin cuộc họp nói mục tiêu là thống nhất một bản đề xuất trong những tuần tới, trước khi chuyển tới Nga để tìm kiếm bước đột phá trước mùa đông. Đây là quá trình tham vấn, chưa phải một thỏa thuận hòa bình đã được ký.
Nội dung được bàn tới không dừng ở khả năng ngừng bắn. Các bên xem xét các bảo đảm an ninh sau chiến tranh từ Mỹ và châu Âu, kế hoạch khôi phục kinh tế Ukraine và lộ trình để Kyiv tiến gần hơn đến tư cách thành viên Liên minh châu Âu. Bởi một thỏa thuận muốn bền vững phải trả lời câu hỏi ai sẽ giúp ngăn xung đột tái diễn, ai hỗ trợ tái thiết và người dân có thể trở lại đời sống bình thường bằng cách nào.
Vấn đề lãnh thổ cũng xuất hiện, nhưng nguồn tin chỉ đề cập đến “một số ý tưởng” mà không công bố chi tiết. Việc chưa có phương án rõ ràng phản ánh độ khó của vấn đề chủ quyền, ranh giới kiểm soát và những bảo đảm thực thi. Không thể coi các nội dung còn đang thảo luận là nhượng bộ đã được Kyiv chấp nhận.
Thỏa thuận diesel làm đổi không khí ngoại giao
Cùng ngày, Trump nói Putin đồng ý cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel và sẽ có các lô tiếp theo. Washington cũng cấp giấy phép tạm thời nới biện pháp hạn chế đối với nhiên liệu Nga.
Nhà Trắng xem nguồn cung bổ sung là một cách hạ nhiệt giá nhiên liệu cao, trong lúc chi phí vận tải và sinh hoạt đè nặng lên người tiêu dùng Mỹ trước cuộc bầu cử giữa kỳ.
Nhưng đối với Ukraine, dầu diesel không chỉ là hàng hóa. Nguồn ngoại tệ từ xuất khẩu năng lượng Nga gắn với cuộc tranh luận lâu dài về năng lực tài trợ cho chiến tranh. Zelenskyy phản đối quyết định và nói ông cảm thấy phái đoàn Ukraine có nguy cơ trở thành “tấm bình phong” trong khi Washington đồng thời tiếp cận Moscow về kinh tế. Đây là đánh giá của tổng thống Ukraine, không phải kết luận rằng cuộc họp Miami không có giá trị.
Giới phân tích năng lượng được AP và Reuters dẫn lời cũng thận trọng về khả năng kéo giá diesel giảm lâu dài. Nguồn hàng mới có thể chủ yếu thay đổi tuyến thương mại giữa những người mua, thay vì thực sự làm tăng nhiều tổng cung toàn cầu. Vì vậy, tác động giá cả và hệ quả chính trị của quyết định không nhất thiết diễn ra cùng một chiều.
Khó khăn về lãnh thổ và bảo đảm an ninh
Nga và Ukraine vẫn cách xa nhau trong cách xác định điều kiện chấm dứt chiến tranh. Moscow duy trì yêu cầu an ninh và lãnh thổ riêng, trong khi Kyiv nhấn mạnh chủ quyền, khả năng tự vệ và sự bảo đảm từ các đối tác. Trump từng nói cả hai phía phải thỏa hiệp, nhưng hình thức thỏa hiệp nào đáp ứng luật pháp quốc tế và được người dân chấp nhận vẫn là câu hỏi mở.
Sau cuộc điện đàm với Trump, Putin tỏ ý rằng việc nối lại ngay các cuộc đàm phán là khó xảy ra và viện dẫn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Đây là lập trường do phía Nga nêu ra; không có nghĩa nó giải thích đầy đủ nguyên nhân đình trệ. Trên thực địa, những cuộc tấn công tiếp diễn khiến mỗi cam kết trên giấy phải được đánh giá bằng cơ chế giám sát thực tế.
Đối với châu Âu, một thỏa thuận không chỉ liên quan đến biên giới Ukraine mà còn tới cấu trúc an ninh khu vực. Những người dự họp đã đề cập đến quan hệ an ninh tương lai giữa châu Âu và Nga, song chưa công bố kế hoạch. Từ góc nhìn nhân đạo, ưu tiên cấp thiết là bảo vệ người dân, điện nước, bệnh viện và nơi trú ẩn khi nhiệt độ hạ xuống.
Mùa đông đặt ra thời hạn nhưng không tạo ra lời giải dễ dàng
Mùa đông làm tăng sức ép ngoại giao bởi mạng lưới điện, hệ thống sưởi và giao thông Ukraine có thể đối diện thêm rủi ro. Việc công bố một lịch trình thương lượng giúp giữ nhịp đối thoại, nhưng nếu thiếu những cam kết đủ tin cậy về an ninh và thực thi, một văn kiện đẹp vẫn có thể nhanh chóng mất hiệu lực.
Câu hỏi khó nhất với Washington là liệu nới trừng phạt để giải quyết giá năng lượng có làm giảm đòn bẩy buộc Moscow đàm phán hay không. Những người ủng hộ cách tiếp cận thực dụng có thể coi thương mại là một kênh đối thoại; người phản đối lo rằng lợi ích kinh tế được trao trước khi đạt tiến triển về chấm dứt giao tranh. Cả hai góc nhìn cần được kiểm nghiệm bằng kết quả thực tế.
Miami chưa mang lại hòa bình, nhưng cuộc họp phác ra những thành tố thiết yếu của một khuôn khổ hậu chiến. Nếu muốn tạo bước ngoặt, các bên phải biến những cuộc trao đổi riêng rẽ về lãnh thổ, an ninh, tái thiết và năng lượng thành một tiến trình minh bạch, có thứ tự và có thể kiểm chứng. Giá trị của ngoại giao cuối cùng không nằm ở những tuyên bố, mà ở số phận của những gia đình được sống an toàn.
