Nước sạch trở thành nhu cầu cấp bách
Theo thông tin được The Straits Times dẫn ngày 18/11, chính quyền Thái Lan đang tổ chức nước sạch cho hơn 20.000 hộ gia đình ở 14 làng thuộc huyện Mae Sai. Thủ tướng Anutin Charnvirakul đã chỉ đạo các cơ quan tìm nguồn thay thế và theo dõi sát chất lượng nước máy tại Chiang Rai. Hai xe cấp nước được triển khai trong giai đoạn khẩn cấp, song nhu cầu ăn uống, nấu nướng và vệ sinh của nhiều gia đình đòi hỏi một giải pháp ổn định hơn.
Gián đoạn nước máy không có nghĩa mọi vòi nước tại Mae Sai đều có cùng mức ô nhiễm. Giới chức địa phương cho biết việc tạm dừng sản xuất nước được kích hoạt khi nguyên liệu đầu vào vượt ngưỡng hoặc quá đục để xử lý an toàn. Cơ quan cấp nước đang kiểm tra nước trước và sau xử lý; người dân cần tuân thủ thông báo riêng cho từng khu vực thay vì tự suy đoán từ kết quả đo ở dòng sông.
Những con số cần được hiểu đúng
Theo Trung tâm Công nghệ nano Quốc gia Thái Lan, một số mẫu ở sông Sai đầu tháng 11 ghi nhận nồng độ thạch tín khoảng 0,30 mg/lít. Con số này cao gấp 30 lần mốc 0,01 mg/lít thường được dùng để đối chiếu chất lượng nước uống.
Các báo cáo khác ghi nhận khoảng 0,25 mg/lít ở nguồn nước chưa xử lý. Đây là kết quả tại thời điểm và vị trí lấy mẫu, không phải kết luận rằng toàn bộ nước máy được phân phối đều có cùng nồng độ.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt giá trị hướng dẫn tạm thời đối với thạch tín trong nước uống ở mức 10 microgam/lít. Phơi nhiễm thạch tín vô cơ kéo dài có thể gây tổn thương da và làm tăng nguy cơ một số bệnh ung thư. Rủi ro phụ thuộc lượng chất đi vào cơ thể và thời gian tiếp xúc; một kết quả xét nghiệm dương tính không tự động chứng minh người được xét nghiệm mắc bệnh do thạch tín.
Dòng sông không dừng ở đường biên
Nghiên cứu của Đại học Naresuan, được báo chí Thái Lan dẫn lại, sử dụng phân tích hóa học và dữ liệu vệ tinh để truy tìm nguồn trầm tích mang thạch tín, qua đó nêu khả năng đóng góp đáng kể từ hoạt động khai thác vàng và các loại khoáng sản tại Myanmar. Hoạt động khai khoáng thiếu kiểm soát ở bang Shan từ lâu khiến cư dân sống ven sông lo ngại. Dù vậy, dấu vết môi trường cần được tiếp tục kiểm định độc lập trước khi quy trách nhiệm cho một doanh nghiệp hay quốc gia cụ thể.
Sông Sai kết nối với hệ thống sông Ruak và Mekong, do đó cảnh báo vượt ra ngoài địa giới Chiang Rai. Những cộng đồng sử dụng sông để tưới tiêu, đánh bắt và lấy nước cần thông tin quan trắc có thể kiểm chứng. Chính phủ Thái Lan đã trao đổi vấn đề với Myanmar và Trung Quốc; hợp tác về lấy mẫu, chia sẻ dữ liệu và kiểm soát nước thải thượng nguồn quan trọng không kém việc đưa xe chở nước đến các làng.
Từ cứu trợ đến an ninh nguồn nước
Đối với các hộ dân Mae Sai, chi phí mua nước đóng chai hoặc bồn chứa mới có thể trở thành gánh nặng hằng ngày. Chính quyền phải xác định những điểm cấp nước phù hợp, công bố lịch phân phối rõ ràng và ưu tiên trường học, cơ sở y tế, người cao tuổi. Khi cần sử dụng nguồn nước khác, việc xét nghiệm thạch tín và các chất ô nhiễm đi kèm phải diễn ra trước khi đưa vào mạng lưới sinh hoạt.
Về lâu dài, những trạm quan trắc liên tục, kho dự trữ nước an toàn và phương án xử lý phù hợp với mức đục bất thường sẽ giúp giảm nguy cơ tái diễn. Tuy nhiên, biện pháp trong lãnh thổ Thái Lan chỉ xử lý được một phần hậu quả. Nếu dòng thải nguy hại từ thượng nguồn không được kiểm soát, một cơn mưa lớn có thể đẩy mối lo trở lại và làm xói mòn niềm tin của cộng đồng vào nguồn nước vốn nuôi sống họ.














