Quốc vương bang Negeri Sembilan của Malaysia hiếm hoi công khai khiển trách thủ hiến giữa cuộc khủng hoảng ngai vàng chưa có hồi kết
Quốc vương bang Negeri Sembilan, Malaysia, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, vốn nổi tiếng điềm đạm và kín tiếng, đã công khai khiển trách Thủ hiến Ismail Lasim trong một đoạn video lan truyền trên mạng ngày 16/10, yêu cầu ông này rút lại lá thư khẳng định nhà vua không còn giữ ngai vàng. Bang Negeri Sembilan, nằm ở phía nam thủ đô Kuala Lumpur, rơi vào khủng hoảng từ tháng 4 khi bốn tù trưởng lãnh thổ ra tuyên bố phế truất Quốc vương Muhriz để thay bằng Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar. Cơ quan pháp lý liên bang khẳng định không có căn cứ hiến định cho việc phế truất. Cuộc khủng hoảng đã làm sụp đổ một chính quyền bang thân với liên minh Pakatan Harapan của Thủ tướng Anwar Ibrahim và khiến thủ hiến mới không còn hội đồng điều hành, sau khi nhà vua cách chức toàn bộ 10 thành viên. Hội nghị các Quốc vương Malaysia đã kêu gọi các bên kiềm chế và tìm giải pháp đàng hoàng.
Tiếng Nói QUANG MINH·3 phút đọc · 5 phút nghe·16 tháng 10 2026, 18:33 GMT+7·
Ảnh minh hoạ do AI tạo
Lời khiển trách hiếm hoi
Trong đoạn video lan truyền hôm thứ Sáu, Quốc vương Tuanku Muhriz đối chất với Thủ hiến Ismail Lasim về lá thư mà nhà vua cho rằng đã ủng hộ việc phế truất ông và được gửi tới quan chức phụ trách Hội nghị các Quốc vương của Malaysia. Nhà vua nói rõ thủ hiến đã khẳng định quyết định của ông cùng hội đồng điều hành là hợp lệ và rằng ông không còn là Yang di-Pertuan Besar của Negeri Sembilan.
“Cho đến khi ông ấy rút lại những gì đã nói, đừng đến gặp tôi.” — Tuanku Muhriz Tuanku Munawir
Advertisement300 × 250
Trong video, nhà vua mặc trang phục truyền thống Malay màu hồng, nói chuyện trước sự chứng kiến của các tùy tùng và người dân. Thủ hiến Ismail, mặc trang phục màu xanh, chắp tay hướng về nhà vua như một cử chỉ kính trọng. Đây là hình ảnh khác hẳn với phong thái thường ngày của một quốc vương vốn thích giữ khoảng cách với truyền thông.
Lá thư gây tranh cãi và những lời khai trái ngược
Ông Ismail, chính trị gia thuộc đảng UMNO, tuyên thệ nhậm chức trước Quốc vương Muhriz hồi tháng 8, nhưng sau đó đưa ra những lời khai mâu thuẫn về vai trò của mình. Diễn biến chính gồm:
Tháng 4: bốn tù trưởng lãnh thổ ra tuyên bố phế truất Quốc vương Muhriz với cáo buộc ông vi phạm nghĩa vụ hoàng gia.
Ngày 9/9: ông Ismail nói đã ký tuyên bố dưới sức ép, trình báo cảnh sát và khẳng định văn bản này vô hiệu.
Ngày 17/9: ông xác nhận hội đồng điều hành bang đã nhất trí ủng hộ tuyên bố và chỉ đạo công bố chính thức; theo truyền thông địa phương, ông cũng gửi thư tới Người giữ Ấn Quốc vương.
Ngày 20/9: Quốc vương Muhriz cách chức toàn bộ 10 thành viên hội đồng điều hành, chỉ để lại ông Ismail.
Cũng trong ngày 17/9, Văn phòng Tổng Chưởng lý Malaysia tuyên bố thủ hiến và hội đồng điều hành không có quyền đơn phương phế truất quốc vương, và tuyên bố phế truất không đáp ứng các yêu cầu hiến định.
Chế độ quân chủ bầu chọn độc đáo
Khác với các vương triều khác ở Malaysia vốn truyền ngôi theo huyết thống, quốc vương của Negeri Sembilan được bầu bởi bốn tù trưởng gọi là undang. Cơ chế đặc thù này bắt nguồn từ truyền thống Adat Perpatih của người Minangkabau, vốn đề cao vai trò của các thủ lĩnh cộng đồng.
Cuộc tranh chấp xoay quanh nỗ lực thay Quốc vương Muhriz bằng một thành viên hoàng tộc khác là Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar. Tuy nhiên, các cơ quan pháp lý liên bang cho rằng không có bằng chứng cho thấy Quốc vương Muhriz đáp ứng các căn cứ hiến định để bị phế truất.
Lời kêu gọi kiềm chế
Hôm thứ Tư, Hội nghị các Quốc vương, gồm người đứng đầu chín hoàng tộc của Malaysia, trong đó có Negeri Sembilan, đã kêu gọi kiềm chế và đề nghị các bên tìm kiếm một giải pháp đàng hoàng, không làm tổn hại đến thể chế quân chủ của bang.
Trên mạng xã hội, nhiều người nói chưa từng thấy Quốc vương Muhriz giận dữ như vậy, trong khi một số người khác đưa ra những bình luận châm biếm về thủ hiến. Cuộc khủng hoảng không chỉ là vấn đề nội bộ hoàng gia mà còn tác động đến chính trường, khi một chính quyền bang thân với liên minh cầm quyền của Thủ tướng Anwar Ibrahim đã sụp đổ.
BỐI CẢNH HOẶC NHỮNG SỰ KIỆN LIÊN QUAN
Malaysia là quốc gia quân chủ lập hiến độc đáo, với chín vương triều ở chín bang luân phiên bầu chọn Quốc vương liên bang mỗi năm năm một lần. Các quốc vương bang giữ vai trò biểu tượng nhưng có ảnh hưởng lớn về tôn giáo, văn hóa và một số quyền hạn hiến định, như bổ nhiệm thủ hiến. Những tranh chấp liên quan đến hoàng gia hiếm khi được đưa ra công khai, và các bình luận vượt giới hạn có thể bị xử lý theo luật chống kích động. Gần đây, cảnh sát đã cân nhắc truy tố một số cựu quan chức Negeri Sembilan và một chính trị gia kỳ cựu đã bị buộc tội kích động liên quan đến vụ việc.
Nút thắt nằm ở câu hỏi ai có thẩm quyền cuối cùng: các tù trưởng undang theo truyền thống, chính quyền bang được bầu hay các cơ quan pháp lý liên bang. Những người ủng hộ tuyên bố phế truất viện dẫn quyền truyền thống của các undang. Phía bảo vệ quốc vương và cơ quan pháp lý liên bang nhấn mạnh việc phế truất phải tuân thủ hiến pháp. Cuộc khủng hoảng vì thế được xem là phép thử cho trật tự hiến định của Malaysia.
Những điều bổ ích
Sự im lặng của người điềm đạm có sức nặng, nhưng khi họ lên tiếng, đó là lúc giới hạn đã bị vượt qua.
Truyền thống chỉ bền vững khi được đặt trong khuôn khổ của luật pháp.
Lời nói không nhất quán có thể làm mất lòng tin nhanh hơn bất kỳ cuộc khủng hoảng nào.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.