578 bức ảnh và 40 giờ kiên nhẫn
Theo báo The Guardian, hồi tháng 9, Brendan Larsen dành hai giờ chụp liên tục bầu trời đêm phía trên núi Taranaki ở Đảo Bắc. Ông cài đặt máy ảnh chụp không giới hạn những khung hình phơi sáng tám giây, mỗi lần cách nhau hai giây, và thu về 578 bức ảnh. Theo lời ông, đó mới là phần dễ.
Phần khó nằm ở khâu hậu kỳ: Larsen mất khoảng 40 giờ dùng Adobe Photoshop để chồng các bức ảnh lên nhau, mỗi bức chứa khoảng 25 vệ tinh. Phần lớn thời gian dành cho việc tỉ mỉ xóa bớt các ngôi sao để làm lộ rõ đường đi của vệ tinh. Thành phẩm cho thấy khoảng 1.400 vệ tinh với 14.000 vệt sáng tạo thành tấm lưới dày đặc trên đỉnh núi.
Tôi bắt đầu thấy hình mẫu hiện ra và nhận ra: ‘Ồ, trông thật tuyệt vời.
Khi cái thật bị ngờ là giả
Khi Larsen đăng bức ảnh lên mạng xã hội vào giữa tháng 10, nó nhanh chóng lan truyền, mang về cho ông 15.000 người theo dõi mới, hàng chục triệu lượt xem và hàng nghìn bình luận. Một số người cho rằng đó là sản phẩm của AI, và Larsen hiểu vì sao.
Phần mềm tạo ảnh bằng AI ngày càng giỏi đến mức khó phân biệt ảnh AI với ảnh thật, nhất là khi bạn không quen thuộc với địa điểm hay với nhiếp ảnh thiên văn.
Dù vậy, ông thừa nhận điều đó gây bực bội, nhất là khi thấy bức ảnh của mình bị tải về và tái tạo bằng AI với những lỗi dễ nhận ra.
Lường trước các cáo buộc, Larsen đã quay video ghi lại toàn bộ quá trình sáng tạo, với hy vọng người xem cũng có thể gắn kết cảm xúc với cảnh quan nơi đây.
Câu chuyện của Larsen phản ánh một nghịch lý của thời đại: khi công nghệ có thể tạo ra hình ảnh giả như thật, chính những khoảnh khắc thật lại phải chứng minh mình không phải là giả.
Bầu trời đang thay đổi
Thuở nhỏ, Larsen từng “choáng ngợp” trước bầu trời đầy sao ở vùng nông thôn New Zealand. Nhưng trong sáu năm chụp ảnh thiên văn, ông nhận thấy ô nhiễm ánh sáng và số lượng vệ tinh ngày càng tăng. Trong khoảng 10.000 bình luận trên trang Facebook của ông, chín trên mười người khen bức ảnh đẹp nhưng bày tỏ lo ngại về những gì đang xảy ra với bầu trời đêm.
Việc nhìn thấy vệ tinh thật thú vị và cuốn hút, nhưng cũng đáng lo ngại.
Hiện có khoảng 16.000 vệ tinh đang hoạt động quanh Trái đất, cùng hàng chục nghìn tàu vũ trụ đã ngừng hoạt động, mảnh tên lửa và mảnh vỡ. Riêng mạng lưới Starlink của SpaceX đã tiến gần mốc 10.000 vệ tinh, chiếm phần lớn số vệ tinh trên quỹ đạo, theo Hội Thiên văn châu Âu.
Các nghiên cứu cảnh báo những hạt kim loại sinh ra từ hoạt động không gian, như phóng tên lửa và vệ tinh rơi trở lại khí quyển, có thể ảnh hưởng đến hóa học khí quyển và tầng ozone. Liên hợp quốc cũng cảnh báo hoạt động không gian gia tăng gây rủi ro cho an toàn mặt đất, cho bóng tối tự nhiên của bầu trời và cho ngành thiên văn học.
Lời kêu gọi bảo vệ bầu trời đêm
Dù vệ tinh chưa áp đảo bầu trời khi nhìn bằng mắt thường, Larsen lo ngại cho tương lai. Ông hy vọng bức ảnh sẽ khơi dậy tranh luận về cách sử dụng vệ tinh có trách nhiệm.
Giới thiên văn học cũng đang lên tiếng. Một nghiên cứu năm 2026 của Đài thiên văn Nam Âu (ESO) đề xuất giới hạn tổng số vệ tinh ở mức khoảng 100.000 chiếc, đủ mờ để không thể nhìn thấy bằng mắt thường từ nơi tối trời, trong khi Trung tâm Bảo vệ Bầu trời Tối và Yên tĩnh của Liên đoàn Thiên văn Quốc tế đang làm việc với các nhà khai thác vệ tinh để giảm tác động.
Chúng ta có thể nâng cao nhận thức, và từ đó tạo nên làn sóng ủng hộ việc bảo vệ bầu trời đêm.
