Phản ứng khác nhau trước khủng hoảng
Khi đối mặt với các sự kiện căng thẳng hay nguy hiểm, phản ứng của mỗi người không giống nhau. Một số thể hiện cảm xúc ngay tức thì, trong khi những người khác lại giữ được sự điềm tĩnh lạ thường khiến những người xung quanh họ cảm thấy ngạc nhiên. Quan điểm này không hẳn đồng nghĩa với việc họ là người lạnh lùng hay vô cảm. Theo các chuyên gia tâm lý, cách mỗi người đối mặt với stress còn chịu ảnh hưởng bởi trải nghiệm trong giai đoạn thơ ấu cùng các cơ chế thích nghi mà họ hình thành từ lúc đó.
Trong nhiều trường hợp, những ai lớn lên trong môi trường đầy xung đột, bất ổn hoặc phải chịu trách nhiệm sớm đã học được cách trì hoãn cảm xúc để tập trung giải quyết vấn đề trước mắt. Chiến lược này có thể được giữ lại khi họ trưởng thành, giúp họ duy trì hiệu quả hành động trong khủng hoảng nhưng lại nằm lại để xử lý cảm xúc sau khi tình huống đã kết thúc.
Tại sao người lớn lại sụp đổ sau khủng hoảng?
Nhiều người tỏ ra bình tĩnh bất thường trong cuộc khủng hoảng vì họ ưu tiên giải quyết vấn đề rồi mới đối diện với cảm xúc của chính mình. Khi tình thế nguy hiểm qua đi và áp lực giảm, những biểu hiện như khóc, mệt mỏi hay cảm giác bị quá tải về mặt cảm xúc có thể bùng phát. Tâm lý học lưu ý rằng không phải ai cũng có phản ứng giống nhau và việc giữ bình tĩnh không chỉ dựa trên nhân cách mà còn có sự pha trộn nhiều yếu tố sinh học, xã hội và cá nhân.
Đặc biệt, những người từng phải gánh vác trách nhiệm từ thời thơ ấu đã phát triển kỹ năng giữ bình tĩnh để ứng phó với hoàn cảnh khó khăn. Điểm đặc trưng của phản ứng này gồm:
- Bình tĩnh trong lúc khủng hoảng, tập trung vào giải quyết công việc cấp bách hơn là thể hiện cảm xúc.
- Xử lý cảm xúc bị trì hoãn, khó chịu tâm lý có thể xuất hiện vài giờ hoặc vài ngày sau.
- Khả năng tổ chức và ưu tiên giải quyết các nhiệm vụ cụ thể trong tình huống phức tạp.
- Mệt mỏi và sụp đổ tinh thần sau khi khủng hoảng kết thúc, kèm theo hiện tượng khóc hoặc cảm giác cần nghỉ ngơi.
Quan điểm từ các tổ chức tâm lý uy tín
Hiệp hội Tâm lý Mỹ (APA) cho biết phản ứng với stress rất đa dạng tùy theo người, phụ thuộc vào nhiều nhân tố trong đó có trải nghiệm cuộc sống, môi trường và nguồn lực cá nhân để đối phó với các tình huống khó khăn. Tổ chức Mental Health America cũng nhận định nhiều người có xu hướng hoãn biểu hiện cảm xúc trong thời gian căng thẳng cao điểm và chỉ xử lý chúng khi áp lực giảm.
Không có một cách phản ứng lẫn xử lý stress nào được xem là "bình thường" cho mọi đối tượng. Vì vậy, việc giữ bình tĩnh trong khủng hoảng hay sau đó sụp đổ cảm xúc đều là những biểu hiện tự nhiên và có sự khác biệt cá nhân cao.
Đề xuất hỗ trợ về mặt tâm lý
Các chuyên gia đề xuất một số cách giúp mọi người ứng phó tốt hơn với kiểu phản ứng này:
- Chấp nhận phản ứng của bản thân, rằng việc sụp đổ sau khủng hoảng không có nghĩa lúc đó bạn không có cảm xúc.
- Dành thời gian để cảm nhận lại những gì đã trải qua khi tình hình ổn định, ví dụ viết nhật ký hoặc chia sẻ với người thân đáng tin cậy thay vì lao ngay vào công việc tiếp theo.
- Chú ý đến biểu hiện thể chất của căng thẳng như mệt mỏi, cơ bắp căng cứng, khó ngủ và khó tập trung để có biện pháp nghỉ ngơi, đi bộ hoặc các bài tập thở phù hợp.
- Không phán xét cảm xúc xuất hiện muộn màng như khóc hay cảm thấy yếu đuối vì đây là lúc cơ thể đã hết trạng thái báo động.
- Tìm sự hỗ trợ khi cảm xúc quá căng thẳng hoặc lặp lại nhiều lần, qua việc trò chuyện với người thân, bạn bè hay chuyên gia tâm lý.
Lưu ý về cách nhận biết và đánh giá
Quan trọng là không nên đánh đồng việc giữ được bình tĩnh trong khủng hoảng với đặc điểm thời thơ ấu hay vấn đề tâm lý cụ thể nào đó. Khả năng này có thể do nhiều yếu tố tạo nên như tính cách, kinh nghiệm, huấn luyện hay bối cảnh. Vì vậy, nó không phải chỉ là dấu hiệu của một kiểu nuôi dưỡng hay bệnh lý nào.
Hiểu rõ về sự đa dạng trong cách ứng phó cảm xúc giúp giảm kỳ thị và hỗ trợ mọi người nhận biết phương pháp chăm sóc tâm lý phù hợp với bản thân, nhất là trong áp lực cao hoặc khủng hoảng.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Người giữ bình tĩnh trong khủng hoảng có thể do kinh nghiệm chịu trách nhiệm sớm từ thời thơ ấu.
- Phản ứng bình tĩnh không đồng nghĩa với lạnh lùng hay vô cảm.
- Sau khủng hoảng, cảm xúc bị dồn nén có thể dẫn đến sụp đổ tinh thần hoặc khóc.
- Cách thức phản ứng với stress chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như sinh học, xã hội và cá nhân.
- Việc chấp nhận và xử lý cảm xúc sau khủng hoảng giúp phục hồi sức khỏe tâm lý hiệu quả hơn.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.












