Một tuyên bố được chờ đợi trong thấp thỏm
Thứ Ba, ngày 13/10, Bộ trưởng Hiến pháp xứ Wales Dafydd Trystan Davies sẽ đứng trước Senedd – nghị viện xứ Wales – để công bố bước đi tiếp theo cho Vườn quốc gia Glyndŵr. Chưa ai biết nội dung tuyên bố, nhưng những người theo đuổi dự án suốt nhiều năm đã bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất.
Phát biểu trên chương trình Sunday Supplement của BBC Radio Wales, ông Gareth Ludkin thuộc tổ chức Campaign for National Parks cho biết nhóm của ông lo chính phủ sẽ hủy cuộc điều trần công khai. Theo ông, quyết định cuối cùng thuộc về nhà cầm quyền, nhưng chỉ nên được đưa ra khi mọi dữ kiện đã được phơi bày, bởi quá trình tham vấn mới chỉ đi được một đoạn đường.
“Hãy để cuộc điều trần diễn ra. Còn rất nhiều câu hỏi bỏ ngỏ và cộng đồng địa phương cần được lắng nghe.” — Gareth Ludkin
Vùng đất mang tên vị hoàng tử cuối cùng
Vương quốc Anh hiện có 15 vườn quốc gia, trong đó xứ Wales sở hữu ba: Eryri (Snowdonia), Bờ biển Pembrokeshire và Bannau Brycheiniog (Brecon Beacons). Nếu được thông qua, Glyndŵr sẽ trở thành vườn thứ tư, mang tên Owain Glyndŵr – vị Hoàng tử xứ Wales cuối cùng sinh ra trên đất Wales, biểu tượng của khát vọng tự chủ suốt sáu thế kỷ.
Vườn được xây dựng trên nền Khu cảnh quan quốc gia dãy Clwydian và thung lũng Dee, mở rộng thêm các vùng cao nguyên và ven biển, kéo dài từ Prestatyn thuộc hạt Denbighshire đến Nant-y-dugoed, cách Welshpool (Powys) khoảng 20 dặm về phía tây. Viên ngọc của vùng đất là cầu máng Pontcysyllte do kỹ sư Thomas Telford thiết kế, nơi những con thuyền kênh đào lướt chầm chậm giữa lưng chừng trời, phía dưới là dòng Dee lặng lẽ.
Một cộng đồng bị chia đôi
Cơ quan Tài nguyên Thiên nhiên xứ Wales (NRW) đã dành ba năm, từ 2022 đến 2025, với chi phí khoảng 700.000 bảng Anh mỗi năm, để đánh giá liệu khu vực có đáp ứng tiêu chí vườn quốc gia hay không. Tháng 1/2026, hội đồng quản trị NRW bỏ phiếu ủng hộ và ban hành lệnh chỉ định. Thế nhưng các con số tham vấn lại phản chiếu một cộng đồng chia rẽ:
53% trong tổng số 1.678 ý kiến ủng hộ, thêm 14% ủng hộ có điều kiện.
31% phản đối và 3% chưa quyết định.
Riêng cư dân sống trong ranh giới dự kiến, tỷ lệ ủng hộ chỉ còn 47%, phản đối lên tới 35%, theo trang tin địa phương Deeside.com.
Đáng chú ý hơn, cả năm hội đồng địa phương nằm trong ranh giới đều bày tỏ dè dặt, nhiều nơi gửi phản đối chính thức. Hội đồng hạt Flintshire nêu lo ngại về chi phí vận hành một cơ quan quản lý vườn mới, sự mơ hồ trong cơ chế quản trị và tài chính, cùng nguy cơ áp lực xây dựng dồn sang những khu vực nằm ngoài ranh giới.
Nỗi lo mái nhà và tiếng mẹ đẻ
Với nhiều người dân nông thôn, câu chuyện không nằm ở cảnh quan mà ở mái nhà. Bà Sarah Lewis, một nông dân ở Llanrhaeadr-ym-Mochnant (Powys), lo rằng danh hiệu vườn quốc gia sẽ đẩy giá nhà lên cao, khiến người trẻ phải sang tận bên kia biên giới hoặc ra khỏi làng quê để tìm chỗ ở.
“Những người trẻ ấy nói tiếng Wales. Nếu họ không đủ sức mua nhà ở quê mình, chúng ta sẽ mất không chỉ tuổi trẻ của cộng đồng mà cả ngôn ngữ của cộng đồng.” — Sarah Lewis
Ở phía bên kia, những người ủng hộ lập luận rằng danh hiệu vườn quốc gia sẽ mang lại thêm nguồn lực để quản lý áp lực du lịch, hỗ trợ nông dân canh tác bền vững, bảo vệ đa dạng sinh học và nâng tầm văn hóa, ngôn ngữ Wales.
Thế khó của Plaid Cymru
Plaid Cymru thừa hưởng hồ sơ này sau khi thắng cuộc bầu cử Senedd hồi tháng 5. Tình thế càng tế nhị khi Bộ trưởng Phục hồi Nông thôn Llyr Gruffydd – người phụ trách chính sách vườn quốc gia – từng kêu gọi người dân phản đối dự án khi đảng còn ở vị trí đối lập, và vùng dự kiến lại nằm trong chính khu vực bầu cử của ông. Vì thế, nhiệm vụ công bố được giao cho ông Davies.
Lãnh đạo đảng Bảo thủ xứ Wales Darren Millar đề xuất giữ ranh giới theo khu cảnh quan hiện có và trao quyền quản lý cho các hội đồng địa phương thay vì lập một cơ quan mới tốn kém, còn đảng Dân chủ Tự do xứ Wales gọi kế hoạch là thiếu cân nhắc. Giữa những tiếng nói ấy, câu hỏi lớn nhất vẫn treo lơ lửng: liệu một vùng đất có thể được bảo vệ mà không phải đánh đổi sinh kế của chính những người đã gìn giữ nó qua nhiều thế hệ?
