Ký ức chưa nguôi
Sau 12 giờ vật lộn với đám cháy ở Tai Po, lính cứu hỏa tuyến đầu được báo South China Morning Post gọi bằng tên giả Ah Fai không thể ngờ rằng chỉ hơn một năm sau, lực lượng của mình lại chịu sự soi xét gay gắt của dư luận. Ký ức đêm đó vẫn còn nguyên: những mảnh giàn giáo tre bốc cháy rơi xuống, chặn một trong những lối vào chính của Wang Fuk Court.
Các đồng đội của chúng tôi đơn giản là không có cơ hội vào được bên trong.
Những người cuối cùng vào được các tòa tháp phải đối mặt với khung cảnh kinh hoàng. Lính cứu hỏa, vốn vẫn đang vật lộn với nỗi đau, lại phải đón nhận thêm những điều cần suy ngẫm khi báo cáo của ủy ban điều tra độc lập về thảm kịch được công bố tuần trước.
Lời khen và nỗi day dứt
Báo cáo đặc biệt ghi nhận lính cứu hỏa Ho Wai-ho, 37 tuổi, người đã dừng lại giúp một cụ bà ngồi xe lăn thoát khỏi tòa Wang Tai, rồi một mình vào tòa nhà khi đồng đội tiếp tục di chuyển. Lên tới tầng 25, điều kiện xấu đi nhanh chóng; dù được đánh giá hoàn toàn có thể thoát ra, anh được cho là đã ở lại để giúp sơ tán cư dân khác, và sau đó được tìm thấy bất tỉnh bên ngoài tòa nhà, nghi rơi từ trên cao. Mười ba lính cứu hỏa khác bị thương.
Bất chấp điều kiện đầy thách thức và đe dọa tính mạng, anh đã đặt việc cứu người khác lên trên sinh mạng của chính mình.
Dù vậy, nhiều người trong ngành vẫn day dứt. Khi được hỏi có cảm thấy cắn rứt lương tâm không, Ah Fai nghẹn ngào nói có một chút, và rằng với ngần ấy cư dân thiệt mạng, ông không nghĩ mình có quyền phản bác những lời chỉ trích.
Một sĩ quan cấp cao với hơn hai thập kỷ công tác, được gọi là Peter, cũng chia sẻ cảm giác ấy dù không tham gia chiến dịch.
Nhìn vào kết quả, thật khó để nói chúng tôi đã làm tốt. Ở bất kỳ xã hội hay thành phố tiên tiến nào, số người chết như vậy là không thể biện minh.
Những sai sót được chỉ ra
Báo cáo chỉ trích Sở Cứu hỏa vì “thiếu ý thức khủng hoảng” và dựa vào chế độ kiểm tra “thụ động, nặng giấy tờ”. Sở đã nhận thông báo về việc hệ thống vòi chữa cháy và cuộn vòi của khu chung cư bị tắt để bảo trì, nhưng cán bộ chỉ đến kiểm tra “qua loa” và dựa vào báo cáo miệng. Cơ chế thông báo tắt thiết bị bị lạm dụng nghiêm trọng, khiến chuông báo cháy và vòi nước ở các tòa nhà bị ngắt trong thời gian dài, nhiều cư dân ban đầu không hề biết đám cháy đã bùng phát; Sở cũng không có biện pháp cưỡng chế nào đối với nhà thầu.
Việc thực thi lỏng lẻo cơ chế quản lý chắc chắn sẽ dẫn đến sự làm việc cẩu thả, kém hiệu quả, thậm chí bị nhà thầu lợi dụng.
Peter thừa nhận khâu giám sát của đội phòng cháy từng lỏng lẻo và đã bỏ qua một vấn đề “ai cũng biết” là chất lượng công việc thất thường của nhà thầu. Theo ông, hệ thống hiện hành quá tin vào nhà thầu và thiếu cơ chế kiểm tra chéo, trong bối cảnh khối lượng công việc quá tải.
Rạn nứt còn lộ rõ qua lời khai: Giám đốc Sở Cứu hỏa Andy Yeung Yan-kin khai trước ủy ban rằng sở có vai trò quản lý rủi ro cháy liên quan đến tấm xốp dễ cháy và ván gỗ di động lắp ở cầu thang thoát hiểm, trái với lời khai của Trợ lý Giám đốc Michael Yung Kam-hung rằng việc này thuộc cơ quan quản lý xây dựng. Ủy ban chỉ trích việc đùn đẩy trách nhiệm đã tạo ra khoảng trống. Peter cho biết đồng nghiệp “sốc” trước cách diễn giải mới này.
Cảm giác như trách nhiệm đang bị đẩy sang nhân viên tuyến đầu.
Khoảng cách giữa tuyến đầu và cấp lãnh đạo
Theo Ah Fai, văn hóa làm việc dễ dãi lâu năm của đội phòng cháy khiến nhà thầu ít coi trọng sự giám sát. Việc điều nhiều sĩ quan chữa cháy sang hỗ trợ công tác phòng cháy và kiểm tra tòa nhà càng làm căng thẳng nguồn nhân lực vốn hạn chế, trong khi nguồn lực lại được dùng để mở thêm vị trí cấp cao; có nhiệm vụ lẽ ra cần năm người nay chỉ có hai người đảm nhận.
Với ngần ấy sinh mạng đã mất, tôi cảm thấy sở chỉ đang mất bò mới lo làm chuồng, làm những việc lẽ ra phải làm từ 20 năm trước.
Trả lời South China Morning Post, người phát ngôn Sở Cứu hỏa cho biết sở coi trọng báo cáo, đang thực hiện các khuyến nghị, và tinh thần đồng đội của lực lượng “vẫn mạnh mẽ như trước”. Ban lãnh đạo đã gặp các hiệp hội nhân viên và thăm các trạm cứu hỏa để giải thích và lắng nghe ý kiến. Dù vậy, Ah Fai cho rằng những lời xin lỗi và việc bộ trưởng nhà ở từ chức là quá ít, quá muộn.
Thảm họa này thực sự do cả bộ máy chính quyền gây ra. Không một cơ quan nào có thể gánh toàn bộ trách nhiệm.
