“Nếu bạn sợ, họ sẽ biết”: canh bạc đào ngũ đầy hiểm nguy của những tân binh nước ngoài trong quân đội Nga

Theo The Moscow Times, Peter luôn mơ trở thành bác sĩ – nghề truyền thống của gia đình. Học phí ở Pakistan quá đắt, nên năm 2020 anh sang học tại một trường đại học ở Krasnodar, miền nam nước Nga. Khi gia đình không thể tiếp tục chu cấp, một người bạn cũng là sinh viên y khoa chỉ cho anh một lối thoát: nhập ngũ một năm, làm việc trong bệnh viện để lấy kinh nghiệm, nhận quốc tịch Nga và được cho là sẽ có học bổng để hoàn thành chương trình học. Không ai nhắc tới khả năng phải ra trận.

Thay vì bệnh viện, Peter được thông báo sẽ bị đưa sang Ukraine. Anh phản đối nhưng vô ích: theo lời anh, cấp trên đe dọa bỏ tù anh năm năm. Sau vài tuần huấn luyện, anh được điều tới Donetsk, nhiệm vụ là đưa thương binh từ tiền tuyến về bệnh viện tuyến sau. Anh kể đến cuối tuần đầu tiên, 80% đơn vị đã thiệt mạng. Peter đã cung cấp cho tờ báo bản sao hợp đồng quân sự, hồ sơ y tế và ảnh thời gian phục vụ để chứng minh lời kể.

Mùa thu năm 2024, Peter bị kẹt trong một đợt tấn công: một người bạn thân thiệt mạng, còn chân anh bị thương nặng do vụ nổ và phải sơ tán y tế. Dù đã trải qua tám ca phẫu thuật, vết thương vẫn khiến anh khó đứng lâu, ảnh hưởng nặng nề đến khả năng làm việc.

Anh được chuyển sang làm nhiệm vụ tương tự bảo vệ, nhưng cấp trên liên tục thúc ép anh quay lại tiền tuyến. Đến lần thứ ba sắp bị đưa ra mặt trận, hợp đồng 12 tháng của anh đã hết hạn từ lâu.

Khi anh xin rời quân ngũ, một chỉ huy được cho là đòi khoảng 400.000 rúp (5.000 USD); còn khi hỏi phải phục vụ bao lâu nữa mới được ra, câu trả lời là “khi chiến tranh kết thúc”. Đó là giọt nước tràn ly.

Nhờ sự trợ giúp của AI, Peter tìm đến Idite Lesom (“Biến đi”), tổ chức phi chính phủ giúp quân nhân Nga thoát khỏi quân đội. Theo hướng dẫn, anh lấy cớ đi khám bác sĩ để rời đơn vị, thực hiện chuyến đi dài tới Moskva rồi sang một quốc gia khác. Theo anh, bí quyết thoát thân là sự tự tin.

Rủi ro với mọi người đào ngũ đều rất lớn: nếu bị bắt, họ có thể lĩnh án tới 10 năm tù ở Nga. Số quân nhân đào ngũ có thể lên tới 50.000 người, theo ước tính của Liên hợp quốc năm ngoái, trong khi số tân binh nước ngoài trong quân đội Nga có thể tới 27.000. Với người nước ngoài, con đường về nhà càng gian nan vì họ thường bị coi là phạm tội theo luật cấm làm lính đánh thuê ở quê nhà.

Theo ông Chuviliayev, tổ chức đã nhận 30-40 đơn xin hỗ trợ từ người không phải công dân Nga, và tốc độ đang tăng, với một phần tư số đơn đến chỉ trong tháng 8. Peter hiện làm bán lẻ ở nước ngoài, chờ một hộ chiếu Nga mới và cảm thấy mắc kẹt: anh lo gặp rắc rối pháp lý nếu về Pakistan, nhưng hộ chiếu Nga cũng khó giúp anh xin tị nạn. Anh vẫn cần thêm phẫu thuật mà chưa đủ tiền chi trả. Pakistan từng bác bỏ việc công dân nước này tham chiến cho Nga, gọi cáo buộc của Tổng thống Zelensky hồi tháng 8/2025 là “vô căn cứ”, và chưa phản hồi đề nghị bình luận của tờ báo.