Phòng thí nghiệm giữa sa mạc Arizona
Giữa cái nắng gay gắt của bãi thử Yuma Proving Ground, bang Arizona, cuộc tập trận Falcon Peak do Bộ Tư lệnh phương Bắc Mỹ (US Northern Command) tổ chức hồi tháng 9 đã biến sa mạc thành một phòng thí nghiệm ngoài trời. Binh sĩ quan sát các công ty quốc phòng trình diễn radar, drone đánh chặn, hệ thống súng tự động cùng nhiều công nghệ được thiết kế để phát hiện, theo dõi và tiêu diệt máy bay không người lái cỡ nhỏ.
Theo các quan chức quân đội, phần lớn drone bay qua biên giới phía nam là loại bán sẵn trên thị trường, được tội phạm dùng để do thám, hỗ trợ đường dây buôn lậu và buôn người. Chuẩn tướng Brian Filler, Phó chỉ huy tác chiến của Lực lượng Đặc nhiệm Liên hợp Biên giới phía Nam (Joint Task Force Southern Border), cho biết quân đội phát hiện 378 vụ drone xâm nhập trong 30 ngày trước đó và xu hướng này đang gia tăng. Hầu hết mang camera giám sát và thường xuất hiện cùng lúc với các cuộc di chuyển vượt biên.
Chúng tôi chủ yếu thấy những chiếc drone thương mại có sẵn trên thị trường.
Bầu trời biên giới ngày càng đông đúc
Từ cuối tháng 8, quân đội Mỹ bắt đầu dùng Hệ thống Laser năng lượng cao đa năng của Lục quân (AMP-HEL) và đã bắn hạ 11 drone bị cho là của các băng đảng. Theo Bộ Tư lệnh phương Bắc, tính từ đầu năm 2026, hơn 300 drone đã bị vô hiệu hóa bằng cả biện pháp vật lý lẫn phi vật lý để hỗ trợ lực lượng Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), riêng tháng 8 là hơn 100 chiếc.
“Các mạng lưới băng đảng ngày càng sử dụng máy bay không người lái để hỗ trợ đưa người vượt biên trái phép và chủ động do thám binh sĩ cũng như các đối tác thực thi pháp luật của chúng tôi.” – Curtis Taylor, Chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm Liên hợp Biên giới phía Nam
Tuy nhiên, con đường đưa laser về biên giới không hề suôn sẻ. Hồi tháng 2, một tia laser quân sự đã bắn nhầm drone của chính lực lượng Tuần tra Biên giới ở Texas, và trước đó ít lâu, Cục Hàng không Liên bang (FAA) từng tạm đóng cửa không phận quanh thành phố El Paso do bất đồng về an toàn với Lầu Năm Góc. Theo CBS News, các băng đảng chưa dùng drone gắn vũ khí trên đất Mỹ, nhưng đã làm vậy bên trong Mexico để tấn công các băng nhóm đối địch.
Học hỏi từ chiến trường Ukraine
Các nhà hoạch định quân sự đang chạy đua để theo kịp những bài học từ Ukraine, nơi drone đã làm thay đổi chiến trường và thúc đẩy đổi mới thần tốc ở cả vũ khí tấn công lẫn phòng thủ. Các quan chức thừa nhận drone của băng đảng không thể so với những cỗ máy tinh vi ở Ukraine hay Trung Đông, nhưng biên giới lại là môi trường thực tế quý giá để thử thiết bị, huấn luyện binh sĩ và đánh giá hệ thống bên ngoài phòng thí nghiệm.
Chúng ta thường nhìn vào Ukraine và nói: ‘Tôi thật ấn tượng với việc họ có thể thích nghi nhanh đến thế, theo từng ngày hay từng tuần’. Điều chúng ta thực sự nên làm là tái tạo được quy trình đó.
Với người lính, bài học ấy rất cụ thể: đối phương thay đổi chiến thuật nhanh đến đâu, hệ thống phòng thủ phải được cập nhật nhanh đến đó.
Một chiếc drone giá vài trăm USD có thể buộc bên phòng thủ tiêu tốn khoản tiền lớn hơn gấp nhiều lần để ngăn chặn, và chính sự bất cân xứng ấy khiến bài toán chi phí trở thành thách thức trung tâm.
Làn sóng công ty công nghệ quốc phòng
Falcon Peak cũng cho thấy Lầu Năm Góc ngày càng cởi mở với các công ty công nghệ quốc phòng được quỹ đầu tư mạo hiểm hậu thuẫn. Kể từ khi Nga tấn công Ukraine năm 2022, giới đầu tư đã rót hàng tỷ USD vào Anduril, Shield AI, Saronic cùng hàng loạt startup drone và chống drone. Tại cuộc tập trận, các hệ thống nổi bật gồm:
- Drone Ghost của Anduril, dòng máy bay không người lái trinh sát cỡ nhỏ.
- Hệ thống phát hiện kết hợp radar và camera của Teledyne FLIR.
- Súng máy tự động chống drone “Bullfrog” của Allen Control Systems.
- Drone đánh chặn của Powerus, công ty vừa niêm yết hôm thứ Năm thông qua thương vụ sáp nhập với một doanh nghiệp được các con trai của Tổng thống Donald Trump hậu thuẫn.
Sự góp mặt của một công ty có liên hệ với gia đình Tổng thống cho thấy lĩnh vực chống drone đang trở thành thị trường béo bở, nơi lợi ích kinh doanh và chính sách quốc phòng đan xen ngày càng chặt chẽ. Các quan chức thì nhấn mạnh mục tiêu của họ là tìm ra công nghệ hiệu quả nhất và đưa nó đến tay binh sĩ nhanh nhất.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Quân đội Mỹ không nói rõ các vụ bắn hạ bằng laser diễn ra trên lãnh thổ Mỹ hay Mexico. Bộ trưởng Quốc phòng Mexico cho biết hai chính phủ chia sẻ thông tin và tiến hành các chiến dịch song song ở hai bên biên giới, trong khi Tổng thống Claudia Sheinbaum nhiều lần khẳng định mọi hành động đơn phương của Mỹ trên đất Mexico sẽ là sự vi phạm nghiêm trọng chủ quyền.
Cuộc chạy đua trên bầu trời biên giới vì thế không chỉ là chuyện công nghệ. Nó đòi hỏi sự phối hợp giữa quân đội và giới hàng không dân dụng, giữa Washington và Mexico City, và trên hết là một chiến lược xử lý tận gốc những đường dây tội phạm đứng sau mỗi chiếc drone nhỏ bé.
















