Vết thương chưa lành
Phát biểu với CNN Portugal, ông Castello Branco cho rằng Israel chưa bao giờ vượt qua được thời khắc của cuộc tấn công. Thay vì một giai đoạn để tang và suy ngẫm, đất nước lao vào cuộc chiến kéo dài trên nhiều mặt trận, gần như không còn khoảng trống để xử lý mất mát chung.
“Israel vẫn đang sống trong ngày 7/10. May lắm thì là ngày 8/10.” — José Tomaz Castello Branco, nhà bình luận trên CNN Portugal
Các nhà tâm lý học thường lưu ý rằng nỗi đau mất mát chỉ có thể được xoa dịu khi con người cảm thấy an toàn và mối nguy trước mắt đã qua. Với nhiều người Israel, điều đó chưa đến: còi báo động, rocket, lệnh gọi quân dự bị và tin tức về các vụ tấn công mới đã đan xen suốt ba năm qua. Ngay cả vụ âm mưu cướp chuyến bay flydubai tới Tel Aviv gần đây cũng khơi lại nỗi sợ rằng mối đe dọa chưa hề qua đi.
Ba năm chiến tranh và chờ đợi
Những sự kiện sau ngày 7/10 đã giữ đất nước trong tình trạng khẩn cấp. Các mốc chính gồm:
- Cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu khiến khoảng 1.200 người ở Israel thiệt mạng, phần lớn là dân thường, và khoảng 250 người bị bắt làm con tin đưa vào Gaza.
- Chiến dịch quân sự của Israel ở Gaza khiến hàng chục nghìn người Palestine thiệt mạng và tàn phá vùng đất này; lệnh ngừng bắn có hiệu lực gần một năm trước, dù các cuộc không kích chết người vẫn tiếp diễn.
- Xung đột lan sang Lebanon, Yemen và Iran, lên đến đỉnh điểm là cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran bắt đầu từ cuối tháng 2/2026.
“Với chúng tôi, ngày 7/10 vẫn sống động như thể mới xảy ra hôm qua.” — Oren Rozenblat, Đại sứ Israel tại Bồ Đào Nha
Với gia đình các con tin, thử thách kéo dài hàng tháng, hàng năm trời với những chiến dịch vận động, đàm phán và tin tức đau lòng. Các cộng đồng gần biên giới Gaza, bị tàn phá trong cuộc tấn công, vẫn chật vật tái thiết. Đồng thời, nỗi đau khổ to lớn ở Gaza đã khiến dư luận quốc tế quay lưng mạnh mẽ với Israel, làm sâu thêm cảm giác bị cô lập của đất nước này.
Chính trường đã đổi khác
Ông Castello Branco lưu ý ngày 7/10 cũng làm thay đổi chính trường Israel. Trước cuộc bầu cử ngày 27/10, an ninh chi phối cuộc tranh luận, và các đảng mới do những nhân vật quân sự dẫn dắt, như đảng Yashar của ông Gadi Eisenkot và đảng People of Israel của tướng dự bị Ofer Winter, đang định hình lại cục diện.
Các cuộc thăm dò cho thấy khối của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đối mặt một cuộc đua khó khăn.
Trách nhiệm giải trình vẫn là đường đứt gãy trung tâm. Ba năm trôi qua, chưa có ủy ban điều tra nhà nước nào được lập để xem xét những thất bại đã dẫn đến cuộc tấn công, và ông Netanyahu đề xuất các hình thức thay thế mà người chỉ trích cho là bị chính trị chi phối. Những thông tin gần đây rằng lãnh đạo UAE từng cảnh báo ông Netanyahu về cuộc tấn công sắp xảy ra, điều văn phòng ông phủ nhận, càng làm gia tăng đòi hỏi về câu trả lời.
Người Israel giờ lo lắng điều gì
Cuộc tấn công đã làm thay đổi mối quan tâm của xã hội Israel. Sự ủng hộ dành cho nhà nước Palestine giảm mạnh, ngay cả một số người từng ủng hộ, như nhà hoạt động người Israel gốc Ả Rập Yoseph Haddad, nay cũng bác bỏ. Nhiều cử tri ưu tiên an ninh biên giới, khả năng răn đe và việc quân nhân dự bị trở lại cuộc sống bình thường, trong khi chi phí kinh tế của chiến tranh kéo dài, giá sinh hoạt cao và dịch vụ công quá tải đè nặng lên các hộ gia đình.
Chia rẽ vẫn sâu sắc. Gia đình các nạn nhân đòi một cuộc điều tra độc lập; một số người đổ lỗi cho chính phủ, số khác cho quân đội và tình báo. Quan hệ giữa công dân Do Thái và Ả Rập vẫn căng thẳng, và tranh cãi về việc miễn nghĩa vụ quân sự cho nam giới Do Thái Chính thống cực đoan trở lại. Niềm tin vào thể chế, vốn đã bị tổn hại bởi tranh cãi cải cách tư pháp trước năm 2023, vẫn chưa hồi phục.
Khi nào ngày 8/10 mới kết thúc?
Giới phân tích cho rằng vượt qua chấn thương sẽ đòi hỏi nhiều hơn việc chấm dứt giao tranh. Điều đó cần một sự nhìn nhận đáng tin cậy về những gì đã sai, chăm sóc người mất thân nhân và người bị thương, tái thiết các cộng đồng bị tàn phá và một tầm nhìn chính trị mang lại cho người Israel cảm giác an toàn và mục đích.
Nỗi đau không thể bị thúc giục, nhưng cũng không thể trì hoãn mãi. Với Israel, thách thức là tưởng nhớ người đã khuất trong khi tạo điều kiện để người còn sống được chữa lành. Với khu vực, hòa bình bền vững cũng phụ thuộc vào việc giải quyết nỗi đau to lớn của người Palestine. Cho đến lúc đó, như ông Castello Branco gợi ý, tờ lịch có thể sang trang nhưng quốc gia vẫn neo lại ở ngày đen tối nhất của mình.

















