Một sân khấu cổ đại cho thông điệp hiện đại
Không phải ngẫu nhiên Rubio chọn đồi Pnyx, nơi người Athens cổ đại tụ họp để tranh luận việc nước. Với đền Parthenon hiện diện ở phía sau, địa điểm này biến bài diễn văn đối ngoại thành một cuộc đối thoại với lịch sử. Trước khoảng 250 khách mời, gồm giới chức nước ngoài, sĩ quan và các giáo sĩ Chính thống giáo, ông dựng lên một mạch nối từ tư tưởng Hy Lạp, Đế chế La Mã, châu Âu Kitô giáo tới nước Mỹ ngày nay. Các tên tuổi Socrates, Julius Caesar, Charlemagne và Hernán Cortés được nhắc tới như biểu tượng của trí tuệ, ý chí và khát vọng mở rộng ảnh hưởng, dù vai trò lịch sử của họ rất khác nhau.
Trọng tâm không phải một bài giảng khảo cổ học. Ngoại trưởng muốn đặt chương trình dân tộc chủ nghĩa của Trump vào truyền thống lâu đời, thay cho cách nhìn coi các quyết định cứng rắn của Washington chỉ là sự đứt gãy trong ngoại giao. Ông lập luận rằng theo đuổi lợi ích quốc gia không nhất thiết đồng nghĩa quay lưng với đồng minh. Cách sử dụng quá khứ này giàu sức gợi, nhưng cũng gây tranh luận: lịch sử phương Tây gồm cả nền dân chủ, chiến tranh chinh phục, chủ nghĩa đế quốc và những cuộc đấu tranh chống quyền lực tập trung.
Sức mạnh quốc gia và lời hứa hợp tác
Rubio cho rằng một liên minh chỉ vững khi từng thành viên có đủ sức mạnh và quyết tâm tự vệ. Trong diễn văn, ông nhấn mạnh sự tín nhiệm chiến lược không xuất phát từ vũ khí hay ngân sách đơn thuần, mà còn từ ý chí hành động khi cần.
Theo bản ghi phát biểu, ông nói: “Power requires not only having the means to defend yourself; it requires the credibility that you are willing to use it.” Thông điệp ấy phù hợp với yêu cầu lâu nay của Washington rằng đồng minh NATO phải tăng chi tiêu quốc phòng và năng lực công nghiệp.
Sức mạnh không chỉ đòi hỏi phương tiện tự vệ mà còn đòi hỏi sự tin cậy rằng bạn sẵn sàng sử dụng chúng.
Ngoại trưởng Mỹ đồng thời mô tả việc châu Âu đầu tư nhiều hơn cho quân đội như tín hiệu hồi sinh, thay vì là dấu hiệu chia rẽ. Tại Athens, ông tuyên bố các thương vụ quân sự Mỹ với Hy Lạp trị giá khoảng 4 tỷ USD cùng một chương trình chia sẻ thông tin chống khủng bố. Ông cũng viện dẫn thỏa thuận an ninh mới liên quan Greenland và Đan Mạch như ví dụ cho quan điểm rằng thương lượng gay gắt vẫn có thể kết thúc bằng lợi ích chung. Những nhận định ấy là lập trường của chính quyền Mỹ; mức độ bền vững của các thỏa thuận vẫn cần được đánh giá qua việc thực hiện.
Những rạn nứt xuyên Đại Tây Dương
Một số lãnh đạo châu Âu hoan nghênh nỗ lực tăng sức mạnh quốc phòng và giảm phụ thuộc chiến lược. Song họ cũng chứng kiến các đợt căng thẳng vì thuế quan Mỹ, những tín hiệu thiếu nhất quán về hỗ trợ Ukraine và tranh cãi quanh khả năng giảm hiện diện quân sự Mỹ tại lục địa. Cuộc chiến liên quan Iran tạo thêm khoảng cách: các nước đồng minh đứng trước sức ép ủng hộ Washington nhưng ngại bị kéo vào một cuộc đối đầu kéo dài. Trong hoàn cảnh đó, lời mời gọi phương Tây đoàn kết được đón nhận cùng với những câu hỏi rất thực tế.
Rubio đã nêu ra hình ảnh một châu Âu có thể thức tỉnh sau thời gian dài chần chừ; tuy nhiên, người nghe có thể hiểu khác nhau về thế nào là “thức tỉnh”. Với Washington, đó là quốc phòng mạnh hơn, công nghiệp vững hơn và sẵn sàng đối đầu hiểm họa. Với một số chính phủ châu Âu, đó còn là khả năng tự chủ trước các thay đổi chính trị ở Mỹ. Bài diễn văn không thể tự giải quyết xung đột lợi ích giữa hai bờ Đại Tây Dương, dù có thể giúp chính quyền Trump giải thích rõ hơn logic của mình.
Từ hùng biện tới phép thử chính sách
Lịch trình bốn ngày của Rubio qua Iceland, Hy Lạp và Bồ Đào Nha cho thấy Washington vẫn xem NATO là địa bàn ngoại giao thiết yếu. Tại Athens, ông vừa vận động cho tầm nhìn rộng về văn minh phương Tây vừa tham dự đối thoại chiến lược Mỹ–Hy Lạp. Hai mặt ấy liên kết với nhau: biểu tượng lịch sử giúp tạo ngôn ngữ chung, còn hợp tác an ninh và thương mại quyết định liệu quan hệ có vận hành tốt hay không. Trong chính trị quốc tế, sự gần gũi về di sản chưa bao giờ loại bỏ hoàn toàn cạnh tranh về lợi ích.
Bài phát biểu cũng khiến người ta chú ý đến tương lai chính trị của Rubio, nhưng suy đoán về tham vọng tranh cử không nên bị xem là sự kiện đã được xác nhận. Điều có thể quan sát rõ là ông đang trở thành người diễn giải quan trọng cho đường lối Trump với các đối tác nước ngoài. Phép thử tiếp theo sẽ nằm ở việc Mỹ xử lý thương mại, Ukraine, Iran và cam kết an ninh với châu Âu như thế nào. Đối với đồng minh, cam kết đáng tin cậy sẽ phải được chứng minh bằng quyết định có thể kiểm chứng, không chỉ bằng những trích dẫn từ cổ sử.

















