Năm ngày, năm cú sốc liên tiếp
Kể từ thứ Năm tuần trước, không có ngày làm việc nào trôi qua mà nước Mỹ không gặp sự cố công nghệ lớn. Những “mảnh domino” lần lượt đổ xuống ở các lĩnh vực tưởng như không liên quan đến nhau:
Thứ Năm: sự cố tại Microsoft làm gián đoạn nhiều dịch vụ, trong đó có email của vô số doanh nghiệp.
Thứ Sáu: FAA ra lệnh dừng bay toàn quốc kéo dài bốn tiếng rưỡi do lỗi liên lạc tại các trung tâm kiểm soát không lưu, lâu nhất kể từ vụ khủng bố 11/9/2001.
Thứ Hai: lỗi công nghệ của United Airlines làm chậm khoảng 150 chuyến bay, cùng ngày phần mềm của JPMorgan Chase gặp trục trặc.
Thứ Ba: Apple khắc phục sự cố ảnh hưởng iCloud và Apple Pay do một bản cập nhật nội bộ, còn NSA thừa nhận mạng nội bộ bị “suy giảm tạm thời”.
NSA cho biết sự cố xảy ra trong quá trình bảo trì định kỳ và các năng lực phục vụ nhiệm vụ trọng yếu vẫn hoạt động bình thường. Apple cũng khẳng định sự cố của họ không phải do tấn công mạng.
Nhà Trắng trấn an, Quốc hội đòi minh bạch
Phát biểu với báo giới tại Manila, nơi ông dự hội nghị kinh tế ASEAN, Tổng thống Donald Trump xem nhẹ chuỗi sự cố. Theo ông, khi một quốc gia lớn mạnh và giàu có, những chuyện như vậy là điều khó tránh, và mọi thứ vẫn ổn. Tuy nhiên, ngay cả một số đồng minh của ông cũng không hài lòng với lời giải thích này.
“Nó giống như sự trùng hợp vĩ đại nhất trong lịch sử thế giới.” — Josh Hawley
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Josh Hawley của bang Missouri đặt câu hỏi về khả năng mọi chuyện chỉ là ngẫu nhiên. Ở phía Dân chủ, Thượng nghị sĩ Jack Reed của bang Rhode Island kêu gọi Tổng thống nhanh chóng nắm bắt tình hình và giải thích rõ ràng cho người dân Mỹ, cho rằng đó là nhiệm vụ mà ông chưa thực hiện.
Thủ phạm là bản vá, không phải tin tặc?
Trả lời phỏng vấn Fox Business, Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton cho rằng chuỗi sự cố nhiều khả năng xuất phát từ các đợt nâng cấp hệ thống, và giới chức có thể khá tự tin rằng không có dấu hiệu tấn công phối hợp hay do nhà nước bảo trợ. Ông quy sự cố tại NSA cho các bản vá xử lý lỗ hổng PHP, ngôn ngữ vận hành một phần lớn các trang web, được phát hiện nhờ AI.
Ngày 21/10, dự án PHP đã phát hành bản cập nhật khẩn cấp cho hai lỗ hổng mang tên “php2shell”, cho phép kẻ tấn công chiếm quyền điều khiển máy chủ từ xa mà không cần đăng nhập.
Theo ông Clayton, ai cũng hiểu đã đến lúc phải nâng cấp, nhưng khi nâng cấp, không phải hệ thống nào cũng hoạt động trở lại như mong đợi, nhất là ở những khâu chuyển giao giữa các hệ thống với nhau. Trước đó, sau vụ dừng bay hôm thứ Sáu, Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin cũng nói chưa có dấu hiệu đe dọa an ninh quốc gia, dù không loại trừ bất kỳ nguyên nhân nào.
“Không có lý do để tin rằng, cho đến lúc này, đây là mối đe dọa đối với Hoa Kỳ.” — Markwayne Mullin
Cắt giảm nhân sự và lớp đệm an toàn mỏng dần
Tại nhiều tổ chức, cả nhà nước lẫn tư nhân, các sự cố diễn ra sau những đợt cắt giảm nhân sự, có nơi còn từng nhận cảnh báo trước. FAA chịu tác động từ các đợt cắt giảm việc làm do Elon Musk thúc đẩy sau khi ông Trump nhậm chức, và Quốc hội từng cảnh báo kế hoạch hiện đại hóa được đẩy nhanh của cơ quan này thiếu tổ chức, có thể gây gián đoạn dịch vụ. United Airlines cho biết AI đã giúp hãng giảm 4% nhân sự quản lý và dự kiến cắt thêm 4% trong năm nay. Microsoft thì vừa đề nghị gói nghỉ việc tự nguyện cho một phần tư lực lượng lao động toàn cầu.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc cắt giảm nhân sự trực tiếp gây ra các sự cố. Tuy nhiên, Liz Fong-Jones, người có 20 năm làm việc về khả năng phục hồi phần mềm, nhấn mạnh rằng sức bền của một hệ thống phần nào đến từ chính những con người giàu kinh nghiệm vận hành nó. Khi họ ra đi, biên độ an toàn cũng mỏng đi.
AI: con dao hai lưỡi của kỷ nguyên số
Hãng môi giới bảo hiểm Marsh cho biết khách hàng của họ báo cáo 105 sự cố an ninh mạng trong hai tuần cuối tháng 10, gấp hơn hai lần con số 48 của hai tuần cuối tháng 5. Giới chuyên gia lo ngại các công cụ AI đang thúc đẩy làn sóng hoạt động mạng, khi tin tặc dùng AI để tiến hành hàng loạt cuộc xâm nhập cùng lúc.
Nghịch lý nằm ở chỗ chính AI đã giúp phát hiện lỗ hổng PHP, và cuộc đua vá lỗi sau đó lại góp phần gây ra gián đoạn. Cynthia Kaiser, cựu quan chức cấp cao về an ninh mạng của FBI, hiện là Phó chủ tịch cấp cao tại Halcyon, nhận định chuỗi sự cố cho thấy hạ tầng số đã gắn kết chặt chẽ đến mức một lỗi kỹ thuật hay một bản cập nhật duy nhất cũng có thể lan rộng với tác động vượt xa dự kiến.

















