Giáo hoàng Leo XIV trở về Peru trong chuyến công du Mỹ Latinh dài 12 ngày, ba tuần sau ca phẫu thuật phổi

Theo lịch chính thức của Tòa Thánh, Giáo hoàng Leo XIV đến Montevideo ngày 6/11, thăm Argentina từ ngày 8 đến 11/11, rồi sang Peru trước khi trở lại Rome ngày 17/11. Mười hai ngày di chuyển qua nhiều thành phố, với các chuyến bay nối tiếp và hai chặng trực thăng, sẽ là phép thử thể lực đối với người đứng đầu Giáo hội Công giáo ở tuổi 71. Hành trình không chỉ được đo bằng quãng đường mà còn bằng số cuộc gặp với những cộng đồng có điều kiện sống và niềm tin rất khác nhau.

Ngày 13/10, ông được phẫu thuật loại bỏ một thùy phổi có nốt tổn thương được xác định là ung thư biểu mô tuyến. Sau đợt kiểm tra, bác sĩ Luigi Carbone khẳng định không có trở ngại y khoa khiến chuyến thăm phải hủy. Vatican không công bố biện pháp y tế đặc biệt ngoài sự chăm sóc vốn có trong các chuyến tông du. Tuy nhiên, chặng Cusco cao khoảng 3.400 mét vẫn khiến câu chuyện sức khỏe thu hút sự quan tâm. Việc được phép đi không đồng nghĩa rằng quá trình hồi phục đã hoàn tất.

Uruguay là điểm khởi đầu có ý nghĩa biểu tượng. Quốc gia Nam Mỹ này có truyền thống phân tách tôn giáo khỏi nhà nước rất rõ rệt; các ngày lễ lớn của Kitô giáo được gọi bằng những tên dân sự, trong khi nhiều người dân không nhận mình thuộc một tôn giáo. Đối với một giáo hoàng, chọn dành ba ngày tại đây là cách đến với cả những người ít khi bước vào nhà thờ.

Tại Montevideo, Paysandú và Florida, các hoạt động được công bố gồm thánh lễ, gặp giới trẻ, cộng đồng giáo dục, những người sống trong khu vực khó khăn và đại diện chính quyền. Thông điệp của Leo nhiều khả năng nhấn mạnh đối thoại thay vì chỉ tranh luận giáo lý. Những khác biệt về quyền phá thai, trợ tử và vai trò của tôn giáo trong đời sống công sẽ tiếp tục hiện diện; nỗ lực lắng nghe không có nghĩa các bên đã đạt đồng thuận.

Tại Argentina, Leo sẽ đến Buenos Aires, Córdoba và Luján, quê hương của người tiền nhiệm Francis. Dù từng lãnh đạo Giáo hội toàn cầu từ năm 2013, Francis chưa từng thực hiện chuyến trở về Argentina trên cương vị giáo hoàng.

Vì vậy, sự hiện diện của Leo có thể góp phần lấp khoảng trống tình cảm mà nhiều tín hữu cảm nhận, đồng thời khơi lại các tranh luận về di sản của người tiền nhiệm.

Cuộc gặp với Tổng thống Javier Milei cũng được theo dõi sát. Các ưu tiên chính trị, kinh tế và phong cách công chúng của nhà lãnh đạo Argentina khác đáng kể với mối quan tâm xã hội thường được Giáo hội nêu lên. Trong một đất nước có những chia rẽ sâu sắc, giá trị của chuyến thăm có thể nằm ở khả năng tạo không gian đối thoại về nghèo đói, lao động, môi trường và công nghệ. Đây không phải cuộc bỏ phiếu ủng hộ cho bất cứ chương trình đảng phái nào.

Peru là điểm dừng mang tính riêng tư nhất. Trước khi được bầu làm giáo hoàng, Robert Prevost đã sống và làm việc nhiều năm tại đây; ông lãnh đạo giáo phận Chiclayo từ năm 2015 đến 2023. Người dân địa phương nhớ đến một mục tử từng đi vào đời sống cộng đồng, chứ không chỉ một nhân vật xuất hiện trên các lễ đài lớn. Ông cũng mang quốc tịch Peru, dấu ấn đặc biệt của một cuộc đời trải qua nhiều biên giới.

Lịch trình tại Peru gồm Lima, Chiclayo, các điểm quanh vùng và Cusco, rồi Pucallpa thuộc khu vực Amazon. Bên cạnh những nghi lễ đông người, việc gặp các cộng đồng bản địa và những người phục vụ tại vùng xa sẽ đặt trọng tâm vào tiếng nói dễ bị bỏ quên. Tại đây, sự trở về không chỉ là hoài niệm: đó còn là cơ hội để Leo cho thấy kinh nghiệm mục vụ trước kia dẫn dắt các lựa chọn hiện tại như thế nào.

Chuyến công du diễn ra trong bối cảnh Giáo hội phải đối diện đồng thời nhiều thách thức: bất bình đẳng kinh tế, những tổn thương của các nạn nhân bị giáo sĩ lạm dụng tình dục, sức ép đối với rừng Amazon và đời sống của người bản địa. Vatican cho biết giáo hoàng sẽ gặp những người sống sót sau lạm dụng; ý nghĩa của cuộc gặp chỉ có thể được đánh giá trọn vẹn qua việc lắng nghe và những bước đi tiếp theo.

Ở Argentina, những câu hỏi về trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu còn gợi ra mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế, năng lượng và phẩm giá con người. Ở Uruguay, đó là khả năng Giáo hội cùng tồn tại với các quan điểm đạo đức khác biệt. Còn tại Peru, đó là việc một tổ chức toàn cầu có thể giữ gốc rễ địa phương ra sao. Chuyến đi nhiều kỳ vọng, nhưng không một cuộc thăm viếng nào tự nó giải quyết được những vấn đề tồn đọng qua nhiều thập niên.