Lời đề nghị hợp tác sau một đêm bầu cử khó khăn
Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại đêm bầu cử, ông Trump cho biết sẽ tôn trọng phán quyết của cử tri và sẵn sàng trao đổi với giới lãnh đạo Quốc hội mới. Phát biểu đáng chú ý bởi trước đó ông liên tục kêu gọi người ủng hộ coi mỗi ứng viên Cộng hòa như đại diện cho chính mình. Những kết quả ban đầu, trái lại, cho thấy Đảng Dân chủ giành nhiều chiến thắng ngay cả ở những khu vực từng được xem là thuận lợi cho phe Cộng hòa.
Theo The New York Times, ông Trump giải thích rằng cử tri Cộng hòa đi bỏ phiếu ít hơn vì ông không trực tiếp tranh cử. Ông cũng khẳng định không hối tiếc vì đã ủng hộ những ứng viên thất bại hay vì đường lối điều hành hai năm qua. Cách lý giải này đưa trọng tâm từ sự phản đối chính sách sang bài toán huy động cử tri khi không có tên ông trên lá phiếu. Hai góc nhìn sẽ ảnh hưởng tới cuộc tranh luận nội bộ Đảng Cộng hòa.
Chiến tranh Iran và gánh nặng giá cả
Tổng thống gọi quyết định tiến hành chiến dịch quân sự với Iran là sáng suốt, song thừa nhận giá dầu và xăng cao đã khiến người dân bất mãn. Điều đó phản ánh khác biệt quan trọng: thừa nhận tổn thất chính trị của một quyết định không đồng nghĩa với việc cho rằng quyết định ấy sai lầm.
Với các gia đình phải trả thêm tiền đi lại, thực phẩm và năng lượng, những tranh luận ấy khó làm nhẹ hóa đơn hằng tháng.
The New York Times dẫn mức tăng giá tiêu dùng tháng 9 là 3,7% so với cùng kỳ năm trước, một phần do áp lực năng lượng. Thông tin của Associated Press cũng phản ánh sự bất mãn đáng kể về kinh tế và lo ngại liên quan thuế quan. Không thể quy toàn bộ hành vi bầu cử cho một nguyên nhân, nhưng các dữ kiện cho thấy cử tri đo lường lời hứa thịnh vượng bằng trải nghiệm của chính họ tại cửa hàng và trạm xăng.
Quốc hội có thêm công cụ, nhưng không toàn quyền
Nếu kiểm soát Quốc hội, Đảng Dân chủ có thể tổ chức điều trần, điều tra hoạt động cơ quan hành pháp và giám sát chi tiêu công. Quyền điều hành Thượng viện còn ảnh hưởng quá trình phê chuẩn thẩm phán và các nhân sự cấp cao. Đây là những công cụ tạo đối trọng rõ rệt hơn so với giai đoạn Đảng Cộng hòa nắm đồng thời Nhà Trắng và Quốc hội. Tuy nhiên, tổng thống vẫn có quyền phủ quyết; muốn bác bỏ phủ quyết cần đa số hai phần ba ở mỗi viện.
Nhiều dự luật tại Thượng viện cũng phải vượt trở ngại thủ tục, đôi khi cần 60 phiếu để tiếp tục xem xét. Vì vậy, chính quyền chia rẽ có thể sản sinh nhiều đề xuất đối lập nhưng ít đạo luật mới. Trần nợ công, ngân sách thường niên và kinh phí duy trì bộ máy nhà nước sẽ là những điểm va chạm lớn, bởi cả hai đảng đều không thể làm ngơ trước nhu cầu duy trì các dịch vụ thiết yếu.
Từ lời hứa đến thỏa thuận thực tế
Ông Trump đề cập khả năng hợp tác với Đảng Dân chủ về trần nợ, song nhấn mạnh phía Quốc hội phải đàm phán với một tổng thống còn giữ quyền phủ quyết. Phe Dân chủ cũng phải lựa chọn giữa tập trung điều tra, thông qua các dự luật nêu bật khác biệt chính sách, hay tìm những thỏa thuận hẹp hơn về y tế và khả năng chi trả sinh hoạt. Các lựa chọn ấy sẽ quyết định người dân thực sự nhận được gì từ cuộc thay đổi quyền lực.
Lá phiếu không xóa đi bất đồng về nhập cư, thuế quan, Iran hay giới hạn thẩm quyền tổng thống; nó cũng không tự động tạo ra hòa giải. Dẫu vậy, việc công khai chấp nhận kết quả bất lợi là điểm khởi đầu cần thiết của một nền dân chủ. Thước đo khó hơn sẽ là cách các nhà lãnh đạo gìn giữ thể chế và thương lượng nghiêm túc khi ánh đèn truyền thông đã rời khỏi đêm bầu cử.
