Ba mươi năm của một thị trường chung

Năm 1996, Liên minh châu Âu (EU) đặt nền móng cho một cuộc cải cách lớn với hai mục tiêu: chấm dứt độc quyền nhà nước bằng cách đưa các doanh nghiệp công như tập đoàn điện lực EDF của Pháp vào cạnh tranh với khu vực tư nhân, và thống nhất, kết nối lưới điện khắp lục địa để đa dạng hóa và ổn định nguồn cung. Theo Le Monde, thị trường này hiện quy tụ 32 quốc gia: 27 nước EU cùng Na Uy, Iceland, Liechtenstein, Thụy Sĩ và Anh.

Có thể coi đây là hậu duệ của Cộng đồng Than Thép châu Âu, thị trường than chung ra đời năm 1952. Về mặt vật lý, các lưới điện liên kết cho phép truyền tải điện dễ dàng qua biên giới. Vì thói quen tiêu dùng khác nhau giữa các nước, đỉnh và đáy nhu cầu có thể bù trừ cho nhau: chẳng hạn mùa đông, Nam Âu có đỉnh tiêu thụ muộn từ 20 đến 22 giờ, trong khi ở Bắc Âu thường vào khoảng 17 giờ.

Cơ chế giá cận biên: gốc rễ của tranh cãi

Trên thị trường bán buôn ngắn hạn, giá điện được xác định theo nguyên tắc giá cận biên: mức giá do nhà máy đắt nhất cần huy động để đáp ứng nhu cầu quyết định, và nhà máy đó thường chạy bằng khí đốt. Cơ chế này có những đặc điểm sau:

  • Ưu điểm: điện tự động chảy từ vùng giá thấp sang vùng giá cao, giúp tối ưu hóa sản xuất trên toàn lục địa; một phân tích ước tính lợi ích hiệu quả khoảng 34 tỷ euro mỗi năm.