Các nước đang phát triển ưu tiên trả nợ hơn đầu tư giáo dục cho trẻ em

Báo cáo do UNESCO công bố cho thấy có tới 113 quốc gia với tổng dân số 6,1 tỷ người hiện nay phải chi nhiều tiền hơn cho việc trả nợ công so với ngân sách dành cho giáo dục. Ở những nước có thu nhập thấp, khoản chi trả nợ còn gấp gần bốn lần chi tiêu giáo dục. Đặc biệt, tại 18 quốc gia nợ công lớn nhất, chính phủ phải bỏ ra ít nhất năm lần chi phí giáo dục cho việc phục vụ nợ.

Hiện tượng này không chỉ đơn thuần là dấu hiệu của tài chính công bị thắt chặt, mà còn cho thấy một hệ thống ưu tiên rõ rệt về mặt chính trị. Chủ nợ sở hữu các quyền đòi hỏi có thể thi hành đối với nguồn thu của nhà nước, trong khi quyền lợi của trẻ em chỉ nằm trong các cam kết và mục tiêu phát triển. Khi cả hai mâu thuẫn, chủ nợ luôn được ưu tiên trả trước.

Việc dành phần lớn nguồn lực tài chính cho trả nợ dẫn đến nhiều tình trạng đáng lo ngại trong giáo dục: phòng học quá tải, cơ sở vật chất xuống cấp, thiếu giáo viên và phụ huynh phải trả học phí cao khiến trẻ em bỏ học sớm. Tuy nhiên, những vấn đề này thường được mô tả như là thiếu hụt ngân sách hoặc thất bại trong quản trị nhà nước, vô hình trung đẩy lỗi về phía chính phủ như thể họ có quyền tự do lựa chọn bỏ bê giáo dục.

Trên thực tế, nhiều quốc gia này hoạt động trong khuôn khổ hệ thống tài chính toàn cầu khi quyền lựa chọn chi tiêu bị hạn chế nghiêm ngặt. Ngân hàng Thế giới cho biết từ năm 2022 đến 2024, các quốc gia đang phát triển đã chuyển ra nước ngoài tổng cộng 741 tỷ USD nhiều hơn số tiền họ nhận được từ các nguồn tài trợ mới dưới dạng nợ gốc và lãi, đánh dấu dòng tiền ròng ra ngoài lớn nhất trong ít nhất 50 năm qua. Riêng năm 2024, các nước thu nhập thấp và trung bình đã trả tới 415 tỷ USD tiền lãi nợ.