Yalta: hơn cả một cuộc “chia chác”
Tại Yalta, Stalin đồng ý tham chiến chống Nhật để đổi lấy lãnh thổ ở Bắc Thái Bình Dương. Roosevelt, khi đó đã yếu và chỉ còn hai tháng trước khi qua đời, trao cho Liên Xô quyền định đoạt rộng rãi về tương lai Ba Lan, mở đường cho hàng chục năm Liên Xô chi phối Đông Âu.
Số phận châu Âu thời hậu chiến được quyết định trên chiến trường, chứ không phải tại bàn hội nghị.
Theo giáo sư Reynolds của Đại học Cambridge, khi hội nghị diễn ra, Hồng quân đã sắp chiếm Berlin, và cả Roosevelt lẫn Churchill đều ngầm chấp nhận việc Liên Xô thống trị Đông Âu là điều khó tránh.
Những bài học bị lãng quên
Nhà sử học Catherine Grace Katz cho rằng việc chia các vùng ảnh hưởng thực ra bắt nguồn từ thỏa thuận “tỷ lệ phần trăm” bí mật giữa Churchill và Stalin tại Moscow một năm trước đó. Dù vậy, bà cho rằng Roosevelt đã bỏ lỡ cơ hội gây sức ép buộc Stalin nhượng bộ nhiều hơn về Ba Lan.
Yalta cũng là nơi Churchill đấu tranh để ngăn nước Đức bị trừng phạt quá nặng nề, tránh lặp lại sai lầm của Hòa ước Versailles, và là nơi Roosevelt thúc đẩy ý tưởng về Liên Hợp Quốc, tổ chức được thành lập chính thức chín tháng sau đó.
Chính sách của chúng ta không phải là trả thù; đó là thực hiện những biện pháp cần thiết để bảo đảm hòa bình và an ninh tương lai của thế giới.
Thâm Quyến khác Yalta ở đâu?
Khác với năm 1945, ba nhà lãnh đạo hôm nay không phải là đồng minh với mục tiêu trùng nhau. Họ gặp nhau trong một thời điểm địa chính trị bất định, với chiến tranh ở Ukraine, biến đổi khí hậu và sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo. Trung Quốc giờ đây đã thay thế Anh trong vị thế một cường quốc quân sự hàng đầu.
Các nhà sử học cảnh báo rằng ký ức tập thể thường làm đơn giản hóa lịch sử, và những sự kiện như Yalta mang theo “đời sống ký ức” riêng, khiến nhiều khía cạnh quan trọng bị lãng quên.













