111 cơ sở bị hư hại
Theo nội dung bài phát biểu được phái đoàn Iran tại The Hague công bố và hãng tin Mehr đăng tải ngày 7/10, ông Hadi Farajvand đã trình bày trước Hội đồng Chấp hành OPCW bảng thống kê thiệt hại mà Tehran quy cho các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào ngành công nghiệp hóa chất nước này:
- 60 khu liên hợp hóa dầu bị hư hại.
- 44 nhà máy sản xuất dược phẩm bị ảnh hưởng.
- 7 cơ sở dược phẩm khác chịu thiệt hại.
Ông Farajvand cho rằng thiệt hại đối với ngành hóa chất và dược phẩm đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đồng thời ảnh hưởng tới quá trình Iran thực hiện các nghĩa vụ theo Công ước Vũ khí hóa học. Ông nhấn mạnh việc bảo vệ các cơ sở hóa chất trước xung đột vũ trang là điều thiết yếu để giữ gìn sự toàn vẹn của công ước, các hoạt động hóa học vì mục đích hòa bình và hợp tác quốc tế.
Ba điều khoản bị viện dẫn
Đại diện Iran cho rằng các cuộc tấn công có chủ đích của Mỹ đã làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng liên quan đến ba điều khoản của CWC. Điều 1 quy định nghĩa vụ chung của các quốc gia thành viên về việc cấm vũ khí hóa học; Điều 6 đề cập các hoạt động hóa học không bị cấm; còn Điều 11 nhấn mạnh hợp tác quốc tế cùng phát triển kinh tế và công nghệ trong lĩnh vực hóa học vì mục đích hòa bình.
Lập luận của Tehran là khi các nhà máy hóa chất dân dụng bị phá hủy, không chỉ nền kinh tế mà cả hệ thống giám sát và tuân thủ của công ước cũng bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, việc các điều khoản này có áp dụng trực tiếp cho các cuộc tấn công quân sự thông thường hay không vẫn là vấn đề gây tranh cãi về mặt pháp lý.
Những đòn đánh vào hạ tầng công nghiệp
Trong cuộc chiến bùng nổ từ cuối tháng 2/2026, các cơ sở hóa dầu của Iran nhiều lần trở thành mục tiêu. Truyền thông Iran cho biết các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã đánh vào khu hóa dầu đặc biệt Mahshahr ở tỉnh Khuzestan, các nhà máy ở Tabriz, Marvdasht và tổ hợp South Pars ở Asaluyeh, vốn chiếm khoảng một nửa sản lượng hóa dầu của Iran.
Một đợt tấn công đầu tháng 4 vào Khuzestan được cho là đã khiến ít nhất 5 người thiệt mạng và khoảng 170 người bị thương. Khi được hỏi liệu ông có lo ngại về các cáo buộc tội ác chiến tranh hay không, Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời:
Không, hoàn toàn không.
Phía Iran cũng không đứng ngoài vòng xoáy này. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) từng tuyên bố tấn công các cơ sở công nghiệp ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Bahrain, trong đó có các nhà máy nhôm, mà họ cho là có liên hệ với ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ.
Cáo buộc cũ được nhắc lại
Trong bài phát biểu, ông Farajvand một lần nữa nêu lo ngại của Iran về việc Mỹ tuân thủ Công ước Vũ khí hóa học, liên quan đến vai trò của Washington đối với chương trình vũ khí hóa học mà Tehran cáo buộc Israel sở hữu, cũng như chương trình của Mỹ về các loại vũ khí hóa học không gây chết người và gây mất năng lực. Ông cho rằng sau hơn hai thập kỷ, những lo ngại này vẫn chưa được giải đáp.
Đây là những cáo buộc Tehran đã nhiều lần đưa ra tại OPCW. Mỹ đã hoàn tất việc tiêu hủy toàn bộ kho vũ khí hóa học khai báo của mình vào tháng 7/2023 dưới sự xác minh của OPCW và bác bỏ các cáo buộc của Iran. Israel đã ký nhưng chưa phê chuẩn Công ước Vũ khí hóa học.
Ranh giới giữa mục tiêu quân sự và dân sự
Dù các con số của Iran chưa được kiểm chứng độc lập, vấn đề Tehran nêu ra chạm tới một câu hỏi lớn của luật nhân đạo quốc tế: khi nào một nhà máy hóa chất hay dược phẩm trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp? Các cơ sở này không chỉ phục vụ kinh tế, mà còn liên quan trực tiếp tới thuốc men, sức khỏe và sự an toàn của cư dân xung quanh.
Tấn công vào nhà máy hóa chất còn tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ độc chất, gây hậu quả lâu dài cho môi trường và cộng đồng. Vì vậy, dù đứng ở phía nào của cuộc xung đột, việc bảo vệ hạ tầng công nghiệp dân sự vẫn là mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế.















