Cuộc chiến trong bóng tối ở Hormuz
Theo các quan chức khu vực, công ty an ninh và nhà phân tích được The Wall Street Journal dẫn lời, trong những tuần gần đây Tehran đã tung ra máy bay không người lái ngầm mang bom, bắn lựu đạn phóng bằng rocket và cử các nhóm gắn thủy lôi dính vào thân tàu, nhắm vào những con tàu chở dầu từ vùng Vịnh ra các tàu chở dầu đang chờ bên ngoài.
Quân đội Mỹ gần như ngày nào cũng tiến hành chiến dịch hỗ trợ tàu thuyền rời eo biển, đồng thời duy trì phong tỏa Iran – một nỗ lực tốn kém nhưng gần đây đã đưa dòng dầu trở lại mức trước chiến tranh. Cuộc chiến của Iran nhằm chặn lối thoát ấy đã trở thành một “cuộc chiến trong bóng tối” bên trong xung đột Mỹ – Iran. Hôm thứ Hai, Mỹ tấn công đảo Qeshm trong khuôn khổ loạt đòn không kích quy mô nhỏ, không công bố trước, nhằm chặn các cuộc tấn công của Iran vào tài sản Mỹ và tàu thuyền qua lại. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran không trả lời đề nghị bình luận. Theo Gregory Brew, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran và năng lượng của Eurasia Group, Tehran vẫn còn đủ công cụ để gây sức ép.
Họ có thể giữ cho tình hình bạo lực, giữ rủi ro với tàu thuyền ở mức cao, giữ chi phí cao, giữ giá dầu cao.
Thủy lôi dính, drone ngầm và những người canh biển
Tháng 10 ghi nhận số vụ tấn công trong eo biển cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu, với hơn 35 sự cố được Trung tâm Hoạt động Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), cơ quan liên kết với Hải quân Hoàng gia, ghi nhận. Ít nhất năm tàu đã bị tấn công chỉ trong mấy ngày đầu tháng 11.
Hôm thứ Sáu, tại vùng biển phía bắc Oman, một chiếc thuyền nhỏ áp sát mạn trái một tàu chở dầu và gắn hai khối thuốc nổ lên thân tàu phía trên mặt nước, gây cháy buồng máy và làm tàu tạm thời tê liệt. Theo truyền thông Ấn Độ, đó là tàu MT Louise 1 mang cờ Panama với 27 thuyền viên Ấn Độ, và theo trang Al-Monitor, đây là vụ tấn công bằng thủy lôi dính thành công đầu tiên nhằm vào tàu thương mại ở Trung Đông kể từ năm 2019 – năm Hải quân Mỹ cáo buộc Iran dùng loại vũ khí này ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất, khi căng thẳng leo thang sau quyết định của ông Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân.
Từ cuối tháng 8, Iran còn dùng drone ngầm mang bom tấn công một số tàu thương mại. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố thủy lôi do lực lượng này rải đã làm hư hại tàu buôn, nhưng giới chức vùng Vịnh cho rằng đó là chiêu gieo hoảng loạn và gây nghi ngờ về nỗ lực rà phá thủy lôi của Mỹ. Phạm vi tấn công đã mở rộng sang tàu container, tàu chở hàng rời và tàu chở khí, kể cả những tàu neo đậu ở nơi khác trong vùng Vịnh.
Thay vì dựa vào các trạm radar ven biển liên tục bị Mỹ không kích, Iran nay ưa dùng “người canh” trên những chiếc thuyền nhỏ lẫn trong đoàn tàu cá dày đặc ở Hormuz để quan sát và chuyển thông tin mục tiêu cho các đơn vị tên lửa, drone – kiểu trinh sát rất khó phát hiện. Khi phần lớn hải quân đã bị Mỹ đánh chìm, việc dùng tàu dân sự càng trở nên cần thiết với Tehran. Alessio Patalano, chuyên gia chiến tranh hải quân tại King's College London, chỉ ra lợi thế của cách đánh này.
Iran có thể gây thiệt hại đáng kể với chi phí thấp, trong khi khả năng tấn công từ nhiều điểm ven biển khiến lực lượng Mỹ khó phát hiện và ngăn chặn hơn.
Washington khẳng định nắm quyền kiểm soát
Chính quyền Trump khẳng định đang kiểm soát eo biển, còn quân đội Mỹ trong khu vực cho biết tuyến đường thủy đã được rà sạch thủy lôi Iran. Sau chuyến bay qua eo biển tuần trước, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cho biết Mỹ vẫn duy trì tuần tra qua tuyến đường hẹp này – nơi trước chiến tranh chuyên chở 20% nguồn cung dầu thế giới.
Tôi hoàn toàn không thấy IRGC ở ngoài đó.
Cái giá với thị trường năng lượng
Giá dầu Brent giao dịch quanh mức 102 USD/thùng hôm thứ Ba, còn giá xăng trung bình ở Mỹ khoảng 4,15 USD/gallon đúng lúc cử tri đi bầu giữa nhiệm kỳ – so với mức chỉ hơn 70 USD/thùng trước chiến tranh.
Làn sóng tấn công trùng với dấu hiệu sự phục hồi vận tải qua Hormuz đang chững lại, dù số liệu còn sơ bộ và có thể được điều chỉnh tăng. Theo công ty theo dõi tàu biển Kpler, dòng dầu qua eo biển, tính cả các hoạt động sang mạn, trung bình khoảng 7,8 triệu thùng/ngày trong tuần tính đến 1/11, chỉ bằng khoảng 45% mức trước chiến tranh, trong khi hồi đầu tháng 10 đã gần chạm mức trước chiến tranh.
Hoạt động thương mại này cũng trở nên đắt đỏ chưa từng thấy: theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), chi phí vận chuyển dầu thô từ vùng Vịnh sang châu Á giữa tháng 10 lên gần 37 USD/thùng, gấp hơn năm lần trước chiến tranh.
