Hai mươi cây số giữa mìn và drone
Từ Oleshky, thị trấn nằm sát tiền tuyến ở bờ đông sông Dnipro, tuyến đường chính dẫn ra ngoài không đưa người ta tới nơi an toàn mà lại đi sâu hơn vào vùng do Nga kiểm soát. Theo lời kể của nhân chứng, thân nhân, các tổ chức nhân đạo và video được Reuters xác minh, con đường ngổn ngang xác ô tô cháy rụi, mặt đường loang lổ vết nổ, còn trên bầu trời, drone tấn công liên tục rình rập. Đoạn phim do Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến độc lập số 34 “Borysfen” của Ukraine công bố cho thấy hàng chục phương tiện bị bỏ lại, nhà cửa hai bên đường đổ nát.
Một phụ nữ trong thị trấn, đề nghị giấu tên vì sợ bị lực lượng chiếm đóng trả thù, kể với Reuters rằng bà vừa thử đi tới Radensk, cách Oleshky khoảng 20 km về phía đông nam, để mua nhu yếu phẩm. Trên đường về, bà bị thương vì mìn. Chỉ vài ngày trước đó, ba người đã thiệt mạng trên chính tuyến đường này. Reuters chưa thể kiểm chứng độc lập lời kể của bà, nhưng nó trùng khớp với những gì các nhân chứng, quan chức và nhân viên cứu trợ khác mô tả.
“Sự lựa chọn mà Nga áp đặt lên dân thường mỗi ngày: ở lại và chết đói, hoặc ra đi và đối mặt nguy cơ bị mìn xé nát.” — Dmytro Lubinets
Nửa năm không một chuyến hàng
Người dân cho biết nguồn cung lương thực bắt đầu chập chờn từ cuối năm ngoái và sụp đổ hẳn sau tháng 5. Theo chính quyền quân sự thành phố Oleshky, chuyến hàng thực phẩm cuối cùng đến vào ngày 26/5.
Trước đó, các tình nguyện viên Ukraine còn có thể đưa lương thực vào và đưa người ra; từ đó đến nay, người dân chủ yếu sống nhờ những gì tự trồng được. Thị trấn không có điện ổn định, không nước, không sưởi.
Người phụ nữ bị thương vì mìn kể rằng bà chỉ ăn mỗi ngày một bữa: một lát bánh mì dẹt mỏng với cà chua và muối, hoặc mật ong. Bình gas không thể kiếm được nên muốn đun nước phải nhóm lửa ngoài trời, còn thuốc men thì đã hết hạn từ lâu. Khi dưa chuột, bí và cà chua trong vườn cạn dần theo mùa, nỗi sợ chết đói càng lớn. Bà nói không còn gì để trao đổi nữa, mọi thứ đã dùng hết.
“Còn gì có thể sót lại trong nhà khi bạn đã nửa năm không được ra cửa hàng?” — Một cư dân Oleshky giấu tên
Những người ở lại, những người chờ tin
Ở London, bà Larysa, 72 tuổi, người rời Oleshky ngay sau khi Nga phát động cuộc tấn công toàn diện vào tháng 2/2022, ngày ngày lo lắng cho người chồng còn kẹt lại. Từ tháng 5, ông sống bằng rau và bánh mì dẹt nướng trên lửa trần, làm từ số bột mì dự trữ trước chiến tranh đã hỏng từ lâu. “Không trứng, không sữa, không thịt, chẳng có gì cả”, bà nói. Ông vẫn nuôi bốn con mèo và một con chó bằng cỏ trộn chút ngũ cốc còn sót lại.
Bà Larysa đã “cấm” chồng đi theo con đường tới Radensk, ví chuyến đi ấy như một ván “cò quay Nga”. Bà tin rằng trong những cuộc gọi ngắn ngủi hai lần mỗi tuần, ông đã giấu bớt những khó khăn thật sự. Theo bà Danielle Bell, người đứng đầu Phái đoàn Giám sát Nhân quyền của Liên Hợp Quốc tại Ukraine, Oleshky trước chiến tranh có khoảng 24.000 dân, nay chỉ còn chừng 1.700 người, trong đó có 47 trẻ em.
“Họ biết mình đã cùng đường. Nói ra thật đau lòng, nhưng họ biết mình sẽ chết, hoặc vì đói, hoặc vì các cuộc tấn công.” — Tetiana Hasanenko
Hành lang nhân đạo vẫn chỉ là lời kêu gọi
Ông Lubinets cho biết Kyiv đã đề xuất một lệnh ngừng bắn cục bộ và các tuyến sơ tán cho những ai muốn rời đi, nhưng Nga bác bỏ. Quân đội Ukraine không thể tiếp cận trực tiếp thị trấn; họ nói đã dùng drone thả thực phẩm xuống cho người dân, dù Reuters chưa xác minh được và một số cư dân hoài nghi vì chưa thấy gì. Ngày 6/10, nhiều người đã tập hợp tại Kyiv, giương biểu ngữ đòi mở hành lang nhân đạo cho Oleshky.
Về phía mình, Nga thừa nhận những vấn đề nghiêm trọng về lương thực và thuốc men ở Oleshky, nói quân đội đang tìm cách giải quyết, đồng thời cáo buộc Ukraine cản trở việc tiếp tế. Bộ Quốc phòng Nga và chính quyền do Nga dựng lên ở Kherson không phản hồi đề nghị bình luận của Reuters. Trong khi đó, Ủy viên Nhân quyền của Hội đồng châu Âu Michael O'Flaherty bày tỏ lo ngại trước cuộc khủng hoảng đang xấu đi nhanh chóng, còn Kyiv cho biết sẽ đưa vấn đề ra Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.
“Nga, với tư cách quốc gia xâm lược, phải chịu toàn bộ trách nhiệm cho thảm họa nhân đạo này.” — Andrii Sybiha














