Những phụ nữ đối diện án tử tại Iran và lời nhắc đừng để tên người thành con số

Theo người anh em họ Masoud Nourmohammadi kể với The Times, Taraneh và Romina tham gia biểu tình rồi bị bắt, giam giữ tại Isfahan. Ông cho biết ngày 31/8, Taraneh bị tuyên tử hình và Romina nhận án tù 25 năm. Hai kết quả phải được trình bày riêng: không thể gọi cả hai là người đang chịu án tử. Phân biệt này là trách nhiệm với gia đình đang bất an.

Nourmohammadi nhớ Taraneh là người yêu cưỡi ngựa, muốn mở cơ sở chăm sóc và huấn luyện ngựa. Romina được ông mô tả là độc lập, có học thức và can đảm. Nét đời thường không thay hồ sơ pháp lý, nhưng giúp độc giả thấy con người. Họ còn có nghề nghiệp mong muốn, những mối gắn bó và cuộc đời phía trước.

Gia đình cáo buộc hai chị em bị biệt giam, bạo hành và gây sức ép để ký lời nhận tội khi không được tiếp cận luật sư. Đây là cáo buộc của gia đình, chưa phải kết luận độc lập. Chúng cần được điều tra bằng hồ sơ, thăm khám và cơ chế bảo vệ người cung cấp thông tin. Kể có trách nhiệm không đòi hỏi chi tiết gây choáng.

Chuẩn mực xét xử công bằng càng quan trọng khi hình phạt không thể đảo ngược. Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc nhấn mạnh những bảo đảm nghiêm ngặt trong vụ án có thể dẫn tới tử hình, gồm bảo vệ quyền bào chữa và chống lời khai cưỡng ép. Đây là chuẩn mực để xem xét quy trình, không thay thế phán quyết dựa trên chứng cứ của từng vụ. Thiếu minh bạch cần được giải quyết bằng kiểm tra, không bằng suy đoán.

The Times kể về Mahboubeh Shabani, kỹ sư xây dựng 33 tuổi, được báo cáo đang chịu án tử. Theo bài báo, cô từng đưa người biểu tình bị thương tới bệnh viện; trong thông điệp âm thanh, cô nói mình chỉ cứu người.

Lời kể ấy cần được quy nguồn rõ, không biến thành bản tổng kết độc lập toàn bộ vụ án. Cần công khai chứng cứ và bảo đảm cơ hội bào chữa thực chất.

Najmeh Amini, sinh viên kế toán 23 tuổi, được báo cáo nhận án tử liên quan cáo buộc xúc phạm tôn giáo trên mạng. Không nên đoán nội dung bài đăng hay nhập vụ việc của cô với trường hợp khác. Theo cách giải thích của Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc, giới hạn tử hình trong các nước còn duy trì phải gắn với những tội đặc biệt nghiêm trọng liên quan giết người có chủ ý. Nhãn cáo buộc không thay thế việc đối chiếu chuẩn mực.

Nourmohammadi nói Taraneh có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và việc điều trị chưa đáp ứng nhu cầu. Đây là thông tin gia đình cần được kiểm tra y tế phù hợp. Dù kết quả tố tụng thế nào, người bị giam vẫn cần được đối xử có phẩm giá. Sức khỏe, vệ sinh và liên lạc với luật sư không phải phần phụ của tranh luận chính trị.

Gia đình cho biết đang kháng cáo và đã nhờ luật sư gửi thông tin tới Liên Hợp Quốc. Theo OHCHR, thủ tục thông tin gửi các chuyên gia độc lập không phải một phiên tòa và không có quyền tự cưỡng chế khuyến nghị. Vì vậy, không thể coi việc nộp hồ sơ là bản án đã dừng hoặc bị hủy. Kênh này giúp nêu quan ngại, yêu cầu giải thích và thúc đẩy trách nhiệm.

Theo Abdorrahman Boroumand Center được The Times dẫn, ít nhất tám trong nhóm 13 phụ nữ bị kết án liên quan các cuộc biểu tình tháng Một. Đây là số liệu tổ chức ghi nhận tại thời điểm báo cáo, không phải tổng điều tra đầy đủ mọi vụ án ở Iran. Các trao đổi công khai của chuyên gia Liên Hợp Quốc trong năm 2026 cũng đã nêu quan ngại về giam giữ, lời nhận tội bị cho là cưỡng ép và bảo đảm xét xử. Bối cảnh ấy giúp hiểu lời kêu gọi hiện tại, nhưng không thay thế việc kiểm tra từng hồ sơ.