Mười lăm phút trên sóng radio
Ngày 24/7, hải quân Mỹ cho tàu Lavine – tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng 36 năm tuổi mang cờ Mozambique, từng bị trừng phạt – 15 phút để đưa thủy thủ ra khỏi buồng máy. Các thủy thủ trên những tàu gần đó nghe thấy lời cảnh báo nhưng không rõ Mỹ đang gọi tàu nào, và cố gắng tìm hiểu qua radio.
“Tôi đang chuẩn bị khai hỏa vào buồng máy của các anh.” — Hải quân Mỹ
Theo Đại sứ quán Ấn Độ tại Tehran, Lavine khi đó có 28 thủy thủ Ấn Độ. Đúng 15 phút sau cảnh báo, con tàu – tự xưng bằng tên cũ Disha – phát tín hiệu cấp cứu. Không tàu nào đến giúp. Hôm sau, Centcom thông báo đã vô hiệu hóa tàu vì thủy thủ đoàn nhiều lần tìm cách vi phạm phong tỏa và phớt lờ cảnh báo.
Những con tàu “ma”
Giống nhiều “tàu ma” khác, Lavine đã đổi tên nhiều lần và làm giả tín hiệu nhận dạng tự động AIS. Các tàu thuộc “hạm đội bóng tối” thường xuất hiện như đang chạy trên đất liền hoặc ở những vị trí không khớp với hành trình.
Lavine từng bị trừng phạt vì hỗ trợ lực lượng Houthi; chưa rõ con tàu chở gì khi bị tấn công.
Một trường hợp khác là tàu chở dầu Hasna, bị Centcom cho biết đã vô hiệu hóa bánh lái. Theo dữ liệu của Kpler, con tàu gần đây thả neo ngay phía bắc đảo Larak của Iran. Những con tàu như vậy đặt lực lượng phong tỏa trước bài toán khó: xác định đúng mục tiêu giữa một vùng biển đông đúc và đầy thông tin sai lệch.
Rào cản ngôn ngữ
Thủy thủ đến từ Ấn Độ, Philippines, Trung Quốc và nhiều nước khác đôi khi dường như chưa hiểu hết mức độ nghiêm trọng của những cảnh báo bằng tiếng Anh. Trường hợp tàu chở hàng rời Liao Fan mang cờ Panama là ví dụ điển hình:
- Ngày 25/7, một máy bay hải quân Mỹ phát cảnh báo cho Liao Fan, tàu mà Centcom cho rằng đã ghé cảng Bandar Abbas của Iran.
- Thuyền trưởng người Trung Quốc giải thích bằng tiếng Anh bập bõm rằng tàu đã rời Iran và đang neo tại cảng Khor Fakkan của UAE.
- Ông cho biết công ty đã liên hệ hải quân Iran nhưng chưa được phép quay lại cảng Iran.
“Quay lại ngay đi anh. Giờ không phải lúc gọi chủ tàu. Mỹ thực sự sẽ bắn đấy.” — Một thủy thủ Trung Quốc trên tàu gần đó
Giữa hai làn đạn
Liao Fan rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: có nguy cơ bị Mỹ tấn công, nhưng nếu quay về Iran mà không được phép lại có thể bị lực lượng Iran nhắm bắn. Cuối cùng, Mỹ không tấn công. Con tàu sau đó vượt qua tuyến phong tỏa và hiện ở ngoài khơi Malaysia; chưa rõ bằng cách nào, có thể tàu đã dỡ hàng liên quan đến Iran.
Có lúc, sự giúp đỡ được đưa ra. Ngày 11/8, 17 thủy thủ tàu container Vela Nova suýt phải bỏ tàu sau khi bị hải quân Mỹ bắn trúng; thuyền trưởng tàu Courtesy K gần đó đề nghị đến cứu. Nhưng Centcom thông báo đã sắp xếp cứu hộ và Courtesy K được yêu cầu tiếp tục hành trình. Đầu tháng 9, hai tàu chở dầu Hawk và Sinopa của Công ty Tàu chở dầu Quốc gia Iran, đang neo bất động ngoài khơi Iran, đã van xin hải quân Mỹ đừng nổ súng.
Lập trường của Mỹ và cái giá của người đi biển
Người phát ngôn Centcom Emma Thompson khẳng định việc thực thi phong tỏa được tiến hành một cách chuyên nghiệp:
“Các tàu từ chối tuân thủ lệnh phong tỏa đều nhận được nhiều cảnh báo, với đủ cơ hội để chấp hành.” — Emma Thompson
Dẫu vậy, những bản ghi radio cho thấy một thực tế ít được nhắc tới: phần lớn người trên các con tàu ấy là thủy thủ làm thuê, không quyết định được hàng hóa hay hải trình. Giữa các tính toán chiến lược, họ là những người đối mặt trực tiếp với họng súng.














