Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ có thể đổi cán cân Quốc hội, nhưng quan hệ Washington–Bắc Kinh khó chứng kiến cú sốc lớn

Ngày 3/11, cử tri Mỹ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và một phần ghế Thượng viện. Kết quả có thể quyết định liệu Nhà Trắng tiếp tục nhận được sự hậu thuẫn của cả hai viện hay phải thương lượng với một Quốc hội chia rẽ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump. Những cuộc đua sát nút chưa hoàn tất kiểm phiếu cần được phân biệt với ghế đã có kết quả do các hãng tin xác nhận.

Theo AP, đảng Dân chủ giành được một ghế Thượng viện trước đó thuộc đảng Cộng hòa tại North Carolina, trong khi vẫn giữ ghế New Hampshire. Tuy nhiên, những kết quả riêng lẻ này không đủ để suy ra cán cân chung. Với chính sách đối ngoại, Hạ viện có vai trò ngân sách và giám sát, còn Thượng viện đặc biệt quan trọng với việc phê chuẩn nhân sự và một số hiệp định.

Trong cuộc trao đổi được SCMP dẫn lại ngày 4/11, Chen Dongxiao nhận định thay đổi tại Quốc hội trước hết sẽ tạo trở ngại đối với chương trình nghị sự trong nước của tổng thống. Cạnh tranh với Trung Quốc, từ công nghệ chiến lược đến chuỗi cung ứng, đã vượt khỏi ranh giới đảng phái; vì thế chiến thắng của phe đối lập không đồng nghĩa với hòa dịu toàn diện.

Báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) mô tả chính sách thương mại với Trung Quốc là tập hợp của thuế quan, kiểm soát xuất khẩu, đầu tư và các vấn đề tiếp cận thị trường. Quốc hội có thể yêu cầu giải trình hoặc tìm cách điều chỉnh thẩm quyền thương mại của tổng thống. Nhưng các đàm phán song phương và cách triển khai nhiều biện pháp vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhánh hành pháp.

Chen lưu ý giới lập pháp hai đảng lâu nay quan tâm tới tiến độ bán vũ khí cho Đài Loan. Nếu Quốc hội tăng sức ép sau bầu cử, Nhà Trắng có thể gặp thêm yêu cầu làm rõ lịch bàn giao, mức hỗ trợ an ninh và chính sách răn đe.

Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần lãnh thổ, trong khi Washington duy trì quan hệ không chính thức với hòn đảo tự quản và phản đối thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực.

Chính sách 'một Trung Quốc' của Mỹ không đồng nhất với lập trường chủ quyền của Bắc Kinh. Theo CRS, các cam kết lâu đời và luật pháp Mỹ tạo nên một trạng thái cân bằng nhạy cảm. Những tuyên bố chính trị, hoạt động quân sự quanh eo biển và các quyết định bán vũ khí đều có thể làm gia tăng nguy cơ hiểu lầm, kể cả khi hai chính phủ không mong muốn xung đột.

Thương mại Mỹ–Trung vẫn gắn với hàng tiêu dùng, thiết bị công nghiệp, nông sản và những chuỗi sản xuất trải rộng nhiều quốc gia. Động thái áp thuế hoặc hạn chế công nghệ có thể tạo áp lực lên doanh nghiệp và người tiêu dùng ở cả hai phía. Vì vậy, một sự tách rời kinh tế hoàn toàn không dễ thực hiện bằng những khẩu hiệu tranh cử.

Bắc Kinh có lý do để theo dõi cả nhân sự lãnh đạo các ủy ban Quốc hội lẫn ưu tiên của ông Trump, đồng thời duy trì các kênh ngoại giao, thương mại và quản lý khủng hoảng. Kịch bản có khả năng hơn là quan hệ tiếp tục đan xen giữa cạnh tranh, thương lượng từng lĩnh vực và những đợt căng thẳng nhất thời, thay vì thay đổi triệt để chỉ sau một đêm bầu cử.

Trong những tháng tới, điều đáng chú ý là ai nắm quyền điều hành từng viện và các ủy ban then chốt; Quốc hội có đưa ra những dự luật mới về Đài Loan, chip và thuế quan hay không; và Nhà Trắng có ưu tiên một thỏa thuận thương mại thực chất với Bắc Kinh hay không. Mỗi tín hiệu mang trọng lượng khác nhau, không nên được đánh đồng với lời hứa trong chiến dịch.

Với các nền kinh tế châu Á, sự thận trọng là cần thiết. Kết quả bầu cử Mỹ có thể khiến quá trình hoạch định chính sách chậm lại hoặc tăng cường giám sát, nhưng chính các quyết định cụ thể về thương mại, công nghệ và an ninh mới xác định tác động lên đầu tư, vận tải và hòa bình khu vực.