Một lời đề nghị có điều kiện, chưa phải thỏa thuận
Phát biểu với báo giới tại Liên Hợp Quốc ngày 25/9, Ngoại trưởng Abbas Araqchi nói Iran đã trao cho Hoa Kỳ một kế hoạch “cụ thể” kéo dài bảy ngày cho eo biển Hormuz. Theo lời ông được Reuters dẫn lại, khi đáp ứng những điều kiện cần thiết, hoạt động qua eo biển có thể được khôi phục trong khoảng thời gian ấy. Cách diễn đạt đặt ra hai phần tách biệt: Iran cho biết mình có phương án; chưa có xác nhận công khai rằng Washington chấp nhận phương án hay hai bên đã thống nhất thời điểm bắt đầu. Bản tin cũng không nêu văn bản, cơ chế giám sát hoặc những yêu cầu mà mỗi phía sẽ thực hiện.
Những điểm còn trống quan trọng vì một tuyến hàng hải không thể được mở chỉ bằng tuyên bố chính trị. Chủ tàu cần biết vùng nước nào an toàn, lực lượng nào sẽ không cản trở hành trình và sự cố được thông báo qua kênh nào. Nhà bảo hiểm, cảng và bên thuê tàu cũng cần đánh giá rủi ro. Nếu một bên coi việc giảm áp lực quân sự là điều kiện tiên quyết còn bên kia đòi bảo đảm tàu được đi trước, trình tự thực hiện có thể trở thành nút thắt. Bài học của các thỏa thuận tạm thời là phải chuyển sự đồng thuận bằng lời thành những bước có thể quan sát được.
Eo biển nhỏ, hậu quả vượt xa hai bờ
Hormuz là cửa ra biển của nhiều chuyến hàng dầu và khí từ Vịnh Ba Tư. Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ ước tính trước khủng hoảng, trong nửa đầu năm 2025 tuyến này vận chuyển trung bình khoảng 20,9 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỗi ngày.
