Làn sóng cánh hữu và mảnh ghép lớn nhất
Cuộc bầu cử ở Brazil không chỉ là chuyện nội bộ của một quốc gia. Cử tri nước này đã trao cho phe cánh hữu quyền kiểm soát Quốc hội và nhiều ghế thống đốc trên cả nước, trong đó có bốn nghị sĩ liên bang mới mang họ Bolsonaro: vợ, hai người con trai khác và em trai của cựu tổng thống.
Chuỗi chiến thắng của cánh hữu đã giúp ông Trump hiện thực hóa mục tiêu mở rộng ảnh hưởng của Mỹ ở Mỹ Latinh. Tuy nhiên, Brazil vẫn là mảnh ghép lớn nhất còn thiếu trong danh sách đồng minh ngày càng dài của ông. Tình thế đó có thể thay đổi nếu Flávio Bolsonaro thắng ở vòng hai ngày 25/10. Flávio từ lâu là người ủng hộ nhiệt thành của ông Trump, còn cha ông từng là một trong những đồng minh thân cận nhất của Washington trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump.
Phiên bản mới của Học thuyết Monroe
Chính quyền Trump đang tìm cách gia tăng mức độ kiểm soát chưa từng có đối với khu vực bằng thuế quan, trừng phạt, không kích, thu hồi thị thực, can thiệp bầu cử, phong tỏa dầu mỏ với Cuba và cả việc bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela. Đây được xem là phiên bản quyết liệt hơn của Học thuyết Monroe năm 1823, vốn khẳng định vị thế ưu tiên của Mỹ ở châu Mỹ. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là cuộc chiến mới chống ma túy, được Washington so sánh với cuộc chiến chống khủng bố ở Trung Đông. Những con số nổi bật gồm:
- Bộ Ngoại giao Mỹ đã xếp 21 nhóm tội phạm ở Mỹ Latinh vào danh sách tổ chức khủng bố.
- Lầu Năm Góc đã thực hiện 71 cuộc không kích vào tàu thuyền quanh khu vực, khiến gần 240 người mà Mỹ cho là buôn ma túy thiệt mạng; nhiều chuyên gia pháp lý coi các vụ tấn công này là bất hợp pháp.
- Binh sĩ Mỹ đã tham gia một chiến dịch của cảnh sát Ecuador nhằm vào một băng đảng hồi tháng trước.
- Tháng trước, 14 quốc gia đã theo chân Washington xếp nhiều băng đảng vào danh sách tổ chức khủng bố.
Theo các chuyên gia an ninh, sự phối hợp này có thể giúp chia sẻ tình báo, nhất là trong việc truy vết mạng lưới tài chính tội phạm, vấn đề nhức nhối lâu nay của Mỹ Latinh. Các băng đảng lớn nhất thực chất hoạt động như những tập đoàn đa quốc gia, buôn ma túy và rửa tiền xuyên biên giới.
Liên minh “Lá chắn châu Mỹ”
Mười tám quốc gia Mỹ Latinh đã tham gia liên minh chống băng đảng mới do Mỹ dẫn đầu, mang tên “Lá chắn châu Mỹ”, trong đó ít nhất bốn nước là Colombia, Guatemala, Honduras và Ecuador đã đồng ý tiến hành các chiến dịch quân sự chung với Lầu Năm Góc. Hồi tháng 8, Lầu Năm Góc còn lập một lực lượng đặc nhiệm cho Tây Bán cầu, đóng vai trò trung tâm điều phối tình báo và tác chiến giữa các nước đồng minh.
“Các bạn từng phải tự xoay xở một mình. Giờ đây các bạn không còn đơn độc nữa.” – Donald Trump, phát biểu với các đồng minh Mỹ Latinh tại Liên Hợp Quốc
Flávio Bolsonaro đã tuyên bố sẽ đưa Brazil gia nhập liên minh và hợp tác với Mỹ chống các băng nhóm trong nước. Chính ông là người vận động thành công để ông Trump xếp hai băng đảng Brazil vào danh sách tổ chức khủng bố. Năm ngoái, ông từng gợi ý trên mạng xã hội rằng sẽ hoan nghênh sự can thiệp quân sự của Mỹ, dù gần đây đã phủ nhận và nói hợp tác chỉ giới hạn ở tình báo. Trong khi đó, Washington tỏ ra kém mặn mà với các chính phủ cánh tả, chẳng hạn giữ lại thị thực của các nhân viên cảnh sát liên bang Brazil trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao với chính quyền Lula.
Bóng dáng Bukele ở Brazil
Flávio Bolsonaro lập luận rằng mối đe dọa đối với chủ quyền không đến từ ông Trump mà từ chính các băng đảng. Để đối phó, ông hứa học hỏi Nayib Bukele, Tổng thống El Salvador, người đã giảm mạnh tỷ lệ tội phạm bằng các biện pháp cứng rắn nhưng cũng bị chỉ trích vì vi phạm nhân quyền. Tại quốc gia sáu triệu dân này, hàng chục nghìn thanh niên đã bị giam giữ với rất ít quy trình tố tụng, nhiều người trong các “siêu nhà tù”.
Flávio cho biết đã nghiên cứu cách làm của Bukele và đề xuất xây năm nhà tù tương tự, hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự xuống 16 và áp dụng biện pháp thiến hóa học đối với kẻ hiếp dâm, kẻ xâm hại trẻ em. Các nhà lãnh đạo Mỹ Latinh ngày càng ca ngợi mô hình Bukele và kết quả của nó, khi El Salvador trở thành một trong những nước an toàn nhất khu vực; theo các cuộc thăm dò, Bukele cũng là một trong những tổng thống được yêu mến nhất thế giới, dù ông từng tự gọi mình là “nhà độc tài ngầu nhất thế giới”.
Câu hỏi về hiệu quả và chủ quyền
Liệu liên minh chống băng đảng có tạo ra khác biệt hay không vẫn là dấu hỏi. Các chuyên gia cho rằng những cuộc không kích tàu thuyền của Lầu Năm Góc hầu như không làm chậm dòng chảy cocaine. Cũng có rất ít chi tiết cụ thể về cách các nước sẽ phối hợp, và điều gì sẽ xảy ra với nỗ lực này khi ông Trump rời nhiệm sở.
Bên cạnh đó là câu hỏi về chủ quyền và quyền lợi của người dân Mỹ Latinh. Chênh lệch sức mạnh chính trị, kinh tế và quân sự giữa Mỹ với bất kỳ nước nào trong khu vực, kể cả Brazil, là rất lớn. Ông Trump từng áp thuế 50% lên hàng hóa Brazil nhằm gây sức ép trong vụ án của ông Jair Bolsonaro; nỗ lực đó thất bại và cựu tổng thống vẫn bị kết án. Từ đó, Tổng thống Lula nhiều lần cảnh báo Mỹ Latinh phải giữ được khả năng tự quản trước sức ép từ Washington.

















