Canh bạc của một chính khách giỏi xoay chuyển nghịch cảnh
Pedro Sánchez nổi tiếng trên chính trường châu Âu như một người nhiều lần đứng dậy từ thế bất lợi. Lãnh đạo PSOE từ năm 2017, ông lên nắm quyền năm 2018 qua một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, và sau tám năm cầm quyền đã trở thành thủ tướng tại vị lâu thứ hai của Tây Ban Nha kể từ khi đất nước trở lại nền dân chủ năm 1978. Giờ đây, ông tìm kiếm nhiệm kỳ thứ ba.
Quyết định giải tán Quốc hội được đưa ra sau làn sóng biểu tình lan khắp cả nước, bùng lên từ vụ cưỡng chế một cụ bà 87 tuổi khỏi căn nhà của mình ở Madrid. Cùng lúc, đảng Junts của Catalonia liên tục phủ quyết các sắc lệnh về nhà ở, khiến chính phủ thiểu số gần như không thể vận hành. Sánchez đặt cược rằng khủng hoảng nhà ở và viễn cảnh cực hữu cầm quyền sẽ đánh thức những cử tri cánh tả vốn định đứng ngoài cuộc.
Thăm dò nghiêng về liên minh cánh hữu
Các con số không đứng về phía ông. Trong suốt tám năm Sánchez cầm quyền, PSOE chưa từng vượt mức 33% trong các cuộc thăm dò và hiện chỉ quanh 28%.
Các đảng nằm xa hơn về phía cánh tả, vốn là mảnh ghép không thể thiếu để ông lập liên minh, chỉ đạt khoảng 8%.
Ở phía bên kia, liên minh PP và Vox là tổ hợp duy nhất được dự báo đủ vượt ngưỡng đa số tuyệt đối. Vox hiện được khoảng 18% cử tri ủng hộ, với động lực chính đến từ nam giới và người trẻ. Đây là chi tiết đáng suy ngẫm: thế hệ chịu tác động nặng nề nhất từ giá nhà leo thang lại không mặc nhiên đứng về phía chính phủ cánh tả.
Ba vấn đề định hình chiến dịch
Chiến dịch tranh cử được dự báo xoay quanh ba chủ đề lớn, mỗi chủ đề phản ánh một vết rạn trong xã hội Tây Ban Nha:
- Nhà ở: trọng tâm của cánh tả, khi giá thuê và giá nhà vượt xa thu nhập của nhiều gia đình, đặc biệt tại các thành phố lớn.
- Nhập cư: Sánchez là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất châu Âu về lợi ích của người nhập cư và gần đây đã hợp thức hóa cư trú cho gần một triệu người không giấy tờ, trong khi Vox đòi kiểm soát chặt chẽ hơn nhiều; việc 72.000 người di cư ồ ạt vượt sang Ceuta hồi tháng 7 đã khiến chính quyền địa phương quá tải.
- Tham nhũng: phe đối lập muốn gắn tên Sánchez với hàng loạt cuộc điều tra, phiên tòa và bản án liên quan đến những người thân cận và gia đình ông; Thủ tướng nhiều lần bác bỏ mọi sai phạm và cho rằng một số vụ việc là chiến dịch có động cơ chính trị nhằm vào chính phủ.
Mỗi phe sẽ tìm cách kéo cuộc tranh luận về sân của mình: cánh tả muốn cử tri nghĩ đến mái nhà và phẩm giá của người già, cánh hữu muốn họ nghĩ đến biên giới và sự liêm chính của bộ máy cầm quyền.
Những gương mặt tranh ghế thủ tướng
Đối thủ chính của Sánchez là Alberto Núñez Feijóo, cựu Chủ tịch vùng Galicia, người dẫn dắt PP từ tháng 4/2022. Bốn lần thắng cử tại Galicia, ông xây dựng hình ảnh một nhà quản lý ôn hòa, thực dụng. PP về nhất trong cuộc tổng tuyển cử năm 2023 nhưng không đủ đồng minh để lập chính phủ, và từ đó Feijóo định vị đảng mình như một “chính phủ chờ sẵn”, phê phán Sánchez từ chính sách đến các cáo buộc tham nhũng.
Nhân vật có thể làm thay đổi cục diện là Santiago Abascal, lãnh đạo Vox. Ông xây dựng tên tuổi ở xứ Basque bằng lập trường chống ly khai và đồng sáng lập Vox năm 2014 cùng những người rời bỏ PP. Dưới sự dẫn dắt của ông, Vox từ một lực lượng bên lề đã trở thành đảng lớn thứ ba cả nước, chủ trương siết nhập cư, tái tập trung quyền lực về trung ương, giảm thuế và đảo ngược nhiều chính sách xã hội tiến bộ.
Với Feijóo, bài toán khó nhất có lẽ là sự cân bằng: vừa cần Vox để có đa số, vừa phải giữ hình ảnh ôn hòa để không đánh mất những cử tri trung dung.
Cánh tả tìm cách hợp sức, các đảng nhỏ giữ chìa khóa
Hy vọng lớn nhất của Sánchez nằm ở “Mặt trận Rộng” (Frente Amplio), nền tảng chung mới của các đảng cánh tả, dự kiến thay thế Sumar, liên minh do Bộ trưởng Lao động Yolanda Díaz lập năm 2023. Mặt trận sẽ công bố ứng viên lãnh đạo vào ngày 17/10, sau khi bà Díaz tuyên bố không tiếp tục đứng đầu. Tuy nhiên, Podemos đến nay vẫn từ chối tham gia và chọn tranh cử riêng, trừ khi có bầu cử sơ bộ mở.
Trong một nghị trường phân mảnh, những đảng chỉ nắm vài ghế vẫn có thể quyết định số phận chính phủ. Bốn đảng ly khai gồm EH Bildu ở xứ Basque, BNG ở Galicia, ERC thiên tả và Junts thiên hữu ở Catalonia. Ba đảng đầu nhìn chung ủng hộ Sánchez, còn Junts, lực lượng đã chặn các sắc lệnh nhà ở, sẽ tiếp tục là ẩn số lớn sau ngày 29/11.














