Một chuyến trở về không phải của Francis
Ở Nhà thờ chính tòa Buenos Aires, nơi Jorge Mario Bergoglio từng làm tổng giám mục trong khoảng 15 năm trước khi trở thành Giáo hoàng Francis, ký ức về ông vẫn hiện diện trong những hình ảnh cầu nguyện, tiếp xúc người nghèo và chăm lo người bị bỏ quên. Ngày 9/11, Leo XIV dự kiến chủ trì thánh lễ ngoài trời tại thủ đô, một sự kiện có thể thu hút đông đảo tín hữu sau gần bốn thập niên không có chuyến thăm giáo hoàng.
AFP ghi nhận tâm trạng vừa an ủi vừa tiếc nuối của người dân. Sol Burgos, 23 tuổi, cho biết người Argentina đã chịu nỗi buồn lớn khi mất vị giáo hoàng của chính mình. Tuy nhiên, Leo XIV không hoàn toàn xa lạ với châu lục: ông từng truyền giáo và giữ chức giám mục tại Peru, có trải nghiệm thực tế với các cộng đồng Mỹ Latinh.
Đức Tổng giám mục Buenos Aires Jorge García Cuerva đã lưu ý rằng người dân đón người kế vị Thánh Peter, chứ không đơn thuần đón người kế vị Francis. Sự phân biệt này giúp chuyển trọng tâm từ kỳ vọng về một nhân vật cụ thể sang sứ mạng liên tục của Giáo hội.
Lịch trình đặt con người vào trung tâm
Theo chương trình chính thức của Tòa Thánh, Leo XIV đến Buenos Aires chiều 8/11 từ Uruguay và dự kiến gặp Tổng thống Javier Milei tại Casa Rosada. Ngày hôm sau, ngoài thánh lễ tại Monumento de los Españoles, ông sẽ thăm cơ sở chăm sóc Pequeño Cottolengo Don Orione ở Claypole, gặp đại diện giới lao động và các truyền thống tôn giáo.
Ngày 10/11, giáo hoàng dự kiến đến Córdoba chủ trì thánh lễ, gặp các tu sĩ và nhân viên mục vụ, sau đó trở về thủ đô dự đêm canh thức của giới trẻ. Ngày 11/11, ông sẽ thăm một cơ sở giam giữ liên bang rồi cử hành thánh lễ gần Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján trước khi bay sang Peru. Lịch trình này còn có thể điều chỉnh trước ngày diễn ra.
Việc dành thời gian cho người cần được chăm sóc, tù nhân và lao động cho thấy thông điệp xã hội bên cạnh các nghi thức ngoại giao. Một chuyến công du ngắn khó thể giải quyết xung đột chính trị, nhưng có thể đặt những người dễ bị lãng quên vào trung tâm cuộc thảo luận công cộng.
Vì sao Francis chưa từng trở về?
Francis từng thăm nhiều quốc gia Mỹ Latinh nhưng không đặt chân về Argentina với tư cách giáo hoàng. Không có một lời giải thích duy nhất được tất cả các bên thừa nhận. Một cách diễn giải phổ biến cho rằng ông muốn tránh để chuyến thăm bị kéo vào tranh cãi giữa những lực lượng đối đầu trong nền chính trị Argentina, nhất là khi phong trào Peronist giữ vai trò lớn trong nhiều năm.
Tổng thống Milei, người từng công kích quan điểm xã hội của Francis trước khi trở thành tổng thống năm 2023, nói trong cuộc phỏng vấn tháng 10 rằng một chuyến trở về có thể gây ra “động đất chính trị”. Đây là đánh giá của ông Milei, không phải bằng chứng về động cơ cuối cùng của Francis. Chính Francis từng nhấn mạnh sự phân biệt giữa trách nhiệm chính trị theo nghĩa chăm lo con người với việc đứng về một đảng phái.
Vì thế, chuyến thăm của Leo XIV đem lại cơ hội tưởng nhớ Francis mà không biến giáo hoàng mới thành đại diện cho bất kỳ phe nào. Thành công sâu xa của sự kiện sẽ phụ thuộc vào việc các bên có thể tiếp nhận thông điệp chung về phẩm giá con người hay chỉ dùng chuyến đi để củng cố lập trường riêng.
Thách thức đoàn kết trong thời kỳ thắt chặt
Argentina đang trải qua những tranh luận gay gắt về cắt giảm chi tiêu công, thu nhập của người lao động và gánh nặng đặt lên các gia đình nghèo. Chính quyền Milei bảo vệ chính sách cải cách như con đường lập lại ổn định vĩ mô; giới phê bình và nhiều tổ chức xã hội nhấn mạnh các chi phí tức thời đối với người có thu nhập thấp. Giáo hội Công giáo cũng từng lên tiếng về tác động xã hội của các biện pháp này.
Trong hoàn cảnh ấy, lời mời gọi hàn gắn không có nghĩa phủ nhận bất đồng. Những khác biệt về chính sách có thể tiếp tục tồn tại trong một nền dân chủ, nhưng cách đối xử với người nghèo, người trẻ và những người dễ tổn thương vẫn là thước đo nhân văn của tranh luận. Thông điệp của Leo XIV sẽ được lắng nghe trong chính sự căng thẳng đó.
Chuyến thăm đầu tiên sau 39 năm có sức mạnh biểu tượng đặc biệt. Tuy nhiên, ý nghĩa bền vững của nó không chỉ nằm ở số người dự lễ hay những cái bắt tay trước ống kính; điều đáng chờ đợi là liệu những cuộc gặp có mở ra thêm sự tôn trọng, đối thoại và trách nhiệm đối với người dân Argentina hay không.
