Chương trình thưởng mới
Theo Reuters, phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 20/10, ông Trump giới thiệu chương trình mới cùng Phó Tổng thống JD Vance và Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Medicare và Medicaid Mehmet Oz. Những thông tin chính gồm:
- Theo ông Trump, người tố giác sẽ nhận hoa hồng 1% không giới hạn trên số tiền gian lận được phát hiện.
- Theo Bộ Tư pháp, mức thưởng từ 10.000 đến 30.000 USD cho những thông tin dẫn tới cáo buộc hình sự.
- Bộ Tài chính cam kết dành 25 triệu USD cho chương trình.
- Bộ Tư pháp sẽ trao thưởng theo “toàn quyền quyết định” của mình, trong khi ông Trump tuyên bố sẽ là người phân xử mọi quyết định.
Tôi sẽ rất hào phóng, hãy tin tôi. Chúng tôi không tìm cách tiết kiệm ở khoản này.
Người nhận giải đầu tiên
Nick Shirley trở nên nổi tiếng nhờ video cáo buộc một số trung tâm giữ trẻ tại Minnesota gian lận. Các quan chức cấp cao của chính quyền đã khuếch đại video này và coi đó là cơ sở cho kế hoạch cắt giảm một phần ngân sách liên bang dành cho bang.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết Shirley sẽ nhận 10.000 USD, nhưng chưa rõ anh được lựa chọn theo tiêu chí nào.
Khi bạn phơi bày gian lận, bạn giúp cứu nước Mỹ.
Phó Tổng thống JD Vance, người đứng đầu lực lượng đặc nhiệm chống gian lận của tổng thống, ca ngợi Shirley đã làm được nhiều hơn bất kỳ “nhà báo công dân” nào mà ông từng gặp trong việc phát hiện gian lận. Nhà Trắng, Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính chưa phản hồi đề nghị bình luận.
Những tranh cãi xung quanh
Bộ Trẻ em, Thanh thiếu niên và Gia đình bang Minnesota đã bác bỏ một số cáo buộc trong video của Shirley, cho rằng chúng gây hiểu lầm và phóng đại. Tuy nhiên, một phụ nữ ở Minneapolis có trung tâm giữ trẻ xuất hiện trong video sau đó đã nhận tội gian lận.
Video của Shirley từng được viện dẫn làm căn cứ cho việc Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh đóng băng khoảng 10 tỷ USD trợ cấp giữ trẻ và dịch vụ xã hội tại năm bang do Đảng Dân chủ lãnh đạo. Một thẩm phán liên bang đã chặn quyết định này và bộ đã hủy lệnh đóng băng hồi đầu tháng 7. Sau đó, các tổ chức dân quyền như Liên minh Tự do Dân sự Mỹ đã kiện bộ này, yêu cầu công khai thư từ giữa các quan chức liên bang và Shirley.
Ông Trump đã biến các cáo buộc gian lận tại những bang do Đảng Dân chủ lãnh đạo thành trọng tâm của nhiệm kỳ, đặc biệt nhắm vào cộng đồng người nhập cư Somalia ở Minnesota bằng những lời lẽ xúc phạm, điều bị nhiều tổ chức dân quyền lên án.
Khuyến khích tố giác: con dao hai lưỡi
Ý tưởng thưởng cho người tố giác không mới tại Mỹ. Luật Khai man (False Claims Act) từ lâu đã cho phép người phát hiện gian lận nhận một phần số tiền thu hồi được, và nhiều cơ quan liên bang có chương trình tương tự. Những người ủng hộ cho rằng mở rộng cơ chế khuyến khích sẽ giúp phát hiện thêm các vụ thất thoát ngân sách.
Ngược lại, giới phê bình lo ngại việc tổng thống trực tiếp quyết định ai được thưởng, cùng với lựa chọn người nhận giải đầu tiên là một người ủng hộ chính trị, có thể khiến chương trình bị chính trị hóa. Họ cũng cảnh báo nguy cơ những cáo buộc chưa được kiểm chứng làm tổn hại tới các cộng đồng cụ thể.
