Yemen trước ngã rẽ mới khi Mocha làm dấy lên lo ngại cho eo biển Bab el-Mandeb

Theo BBC, Houthi đã chiếm Mocha trong một đợt tiến công trên bộ lớn ở bờ biển phía tây Yemen. Thành phố này cách Bab el-Mandeb chưa đến 80 km. Khoảng cách trên bản đồ có thể ngắn, nhưng ý nghĩa của nó thì rộng lớn: lực lượng kiểm soát khu vực ven biển có thể gây áp lực lên các tuyến đường dẫn vào eo biển.

Bab el-Mandeb là một trong những “nút thắt” hàng hải quan trọng nhất thế giới. Tàu chở dầu và hàng hóa đi từ Ấn Độ Dương qua Biển Đỏ, Kênh đào Suez để đến Địa Trung Hải thường phải đi qua đây. Khi rủi ro gia tăng, các hãng tàu không chỉ tính đến an toàn của thủy thủ mà còn phải tính đến phí bảo hiểm, lịch giao hàng và chi phí nhiên liệu.

AP cho biết việc Mocha đổi chủ là bước tiến lãnh thổ đáng kể nhất của Houthi kể từ giai đoạn đình chiến năm 2022. Tuy nhiên, một lợi thế quân sự không đồng nghĩa với sự ổn định. Mỗi bước tiến mới đều có thể kéo theo phản công, không kích và những ngày bất an hơn cho cư dân địa phương.

Trong các bản tin về chiến sự, cảng biển và giá dầu thường được nói đến trước. Nhưng với một gia đình ở Taiz hay dọc bờ biển, điều gần nhất lại là chợ có mở cửa không, nước sạch có đến nơi không và có thể đưa trẻ em đến nơi an toàn hay không. BBC dẫn các số liệu cho thấy hàng trăm người đã thiệt mạng trong đợt leo thang và hàng chục nghìn người phải rời nhà.

Các bên tham chiến đưa ra những con số và cáo buộc khác nhau, vì vậy những thông tin về thương vong cần được xem xét thận trọng. Dù vậy, bức tranh nhân đạo không cần chờ một con số cuối cùng mới trở nên rõ ràng. Mỗi cuộc di dời đều làm gián đoạn học tập, chăm sóc y tế và sinh kế; mỗi tuyến đường bị cắt đứt đều khiến thực phẩm và thuốc men đắt hơn.

Một phản ứng có trách nhiệm không thể chỉ tập trung vào vị trí quân sự. Bảo vệ dân thường, tạo hành lang tiếp tế và duy trì quyền tiếp cận của các tổ chức cứu trợ phải là tiêu chuẩn để đánh giá mọi hành động của các bên.

Sức ép lần này lớn hơn vì nó xuất hiện khi các luồng năng lượng trong khu vực vốn đã căng thẳng. Reuters cho biết giá Brent đã vượt 100 USD một thùng trong bối cảnh rủi ro địa chính trị và những lo ngại về an toàn vận tải.

Khi eo Hormuz gặp gián đoạn, các tuyến qua Biển Đỏ và cảng Yanbu của Saudi Arabia càng mang ý nghĩa thay thế.

Bab el-Mandeb không chỉ liên quan đến dầu. Nó cũng là cửa ngõ của chuỗi cung ứng, từ hàng tiêu dùng đến linh kiện sản xuất. Nếu tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng, hành trình dài hơn, nhiên liệu tiêu hao nhiều hơn và lượng phát thải cũng tăng. Chi phí đó cuối cùng có thể đi vào hóa đơn của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Reuters ghi nhận lưu lượng tàu hàng qua Bab el-Mandeb vẫn tiếp diễn, cho thấy tuyến đường chưa hề bị đóng lại. Chính vì vậy, điều cần tránh là coi sự gián đoạn là một định mệnh. Các biện pháp an toàn hàng hải, thông tin minh bạch và ngoại giao khẩn cấp vẫn có thể hạn chế nguy cơ leo thang.

Cuộc chiến Yemen bắt đầu sau khi Houthi kiểm soát thủ đô Sanaa năm 2014; liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu can thiệp từ năm 2015. Thỏa thuận ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022 đã giảm đáng kể giao tranh quy mô lớn, dù không giải quyết được các chia rẽ chính trị. Từ cuối năm 2023, các vụ tấn công tàu ở Biển Đỏ đã khiến nhiều hãng vận tải đổi hướng. Sự kiện Mocha vì vậy đặt một cuộc nội chiến chưa khép lại vào trung tâm của một khủng hoảng khu vực rộng hơn.

Con đường bền vững không nằm ở việc biến Bab el-Mandeb thành nơi thử sức của các lực lượng vũ trang. Yemen cần một tiến trình chính trị có sự tham gia của các cộng đồng địa phương, sự bảo đảm cho viện trợ và cơ chế giám sát đáng tin cậy. Các nước có ảnh hưởng cần đặt việc hạ nhiệt lên trên lợi ích ngắn hạn. Tự do hàng hải và an ninh năng lượng chỉ thật sự có ý nghĩa khi người dân ven biển có thể sống, làm việc và nuôi con mà không phải chạy trốn khỏi chính quê hương mình.