Từ xưởng giày gia đình tới nhà máy 700 công nhân
Khi còn nhỏ, Ayu thường nhìn cha mẹ khâu từng đôi giày da thủ công ở tầng trệt căn nhà ba tầng tại thành phố Ôn Châu. Họ hàng ở châu Âu gửi về ảnh các sản phẩm thời trang từ Italy để thợ dựa vào đó thiết kế. Qua nhiều thập kỷ, xưởng nhỏ của gia đình đã trở thành một nhà máy 700 công nhân. Anh nhớ lại rằng vào thập niên 1980, nhà máy và ngôi nhà là một, và cha mẹ anh làm giày từng chiếc bằng những cỗ máy nhỏ.
Đến giữa thập niên 1980, giới kinh tế học Trung Quốc đặt tên cho câu chuyện tăng trưởng từ dưới lên này là “mô hình Ôn Châu”: các doanh nghiệp nhỏ huy động vốn nhờ quan hệ gia đình, vận hành những xưởng sản xuất nhỏ lẻ để làm ra hàng giá rẻ tràn ngập đường phố Trung Quốc và vươn ra thế giới. Giờ đây, nhiều doanh nghiệp như vậy đang đứng trước câu hỏi ai sẽ tiếp nối.
Thừa kế tài sản, khó thừa kế cơ nghiệp
Ayu, nay điều hành một nền tảng thương mại điện tử, cho rằng vấn đề không phải thế hệ anh không muốn tiếp quản, mà thị trường đã cạnh tranh hơn nhiều so với thời cha mẹ khởi nghiệp, và những tri thức, quan hệ thương mại then chốt từng làm nên thành công không thể chuyển giao. Theo anh, mạng lưới quan hệ phải tự xây dựng; có người rốt cuộc chỉ thừa kế một cái vỏ rỗng, trên giấy là ông chủ nhưng nhân viên bên dưới đã bắt đầu rời đi. Anh tóm gọn:
Chúng tôi thừa kế được tài sản, nhưng không thể thừa kế được ngành nghề.
Phó giáo sư Hanqing Fang của Đại học Khoa học và Công nghệ Missouri giải thích rằng cổ phần có thể trao cho con cái chỉ sau một đêm, nhưng thứ người kế nghiệp nhận về trên giấy tờ là một công ty, còn trên thực tế lại gần với tài sản cá nhân của người sáng lập: các mối quan hệ, kinh nghiệm và trực giác rất khó trao lại.
Nỗi lo của thế hệ thứ hai
Nhiều chủ doanh nghiệp thế hệ thứ hai nói về nỗi lo âu sâu sắc khi nghĩ tới việc tiếp quản. Những con số đáng chú ý gồm:
- Thiếu kế hoạch:** theo HSBC Life, hai phần ba người giàu Trung Quốc chưa có kế hoạch chuyển giao tài sản.
- Ít người tiếp quản:** trong nghiên cứu do Đại học Ninh Ba dẫn dắt, chỉ 10 trên 114 doanh nghiệp tư nhân được khảo sát cho biết đang do thế hệ thứ hai quản lý.
- Sức nặng kinh tế:** theo ước tính chính thức, khu vực tư nhân đóng góp hơn một nửa nguồn thu thuế và khoảng 60% GDP của Trung Quốc.
Anh Wu, một cử nhân làm tiếp thị ở Hồng Kông, có gia đình sở hữu nhà máy chế biến đồ ăn vặt ở Sán Vĩ cùng hàng chục cửa hàng ở Thâm Quyến và Hồng Kông. Anh ngần ngại tham gia vì sẽ phải xử lý quá nhiều mối quan hệ và liên kết tài chính.
Theo anh, nhiều người trẻ mơ giàu nhanh, nhưng thừa kế một gia sản cũng đồng nghĩa với vô số thủ tục phức tạp và câu hỏi liệu mình có đủ năng lực gánh vác hay không.
Rủi ro đối với nền kinh tế
Các nhà kinh tế cảnh báo những cuộc chuyển giao không thành công có thể khiến doanh nghiệp mất giá trị, thậm chí đóng cửa. Bởi doanh nghiệp gia đình chiếm tỷ trọng lớn trong khu vực tư nhân, nếu hàng nghìn công ty thất bại cùng lúc, tăng trưởng tương lai của Trung Quốc có thể bị đe dọa. Theo ông Fang, nguy cơ không nằm ở việc các doanh nghiệp này biến mất, mà ở việc năng lực gắn với người sáng lập, gồm bí quyết, mạng lưới nhà cung cấp và các mối quan hệ, bị mất đi trong quá trình chuyển giao.
Với Wu, ý tưởng một ngày tiếp quản cơ nghiệp chưa hẳn bị loại trừ. Anh tin rằng một ngày công ty của cha mẹ sẽ là của mình, nhưng thừa nhận bản thân chưa sẵn sàng vì đó không phải chuyện dễ dàng. Nếu chỉ nhận tiền mà không có trách nhiệm, anh sẽ nhận ngay, nhưng anh hiểu mọi thứ không đơn giản như vậy.
















