Từ bến cảng Baltimore đến khuôn viên Nhà Trắng
Câu chuyện bắt đầu tại Baltimore ngày 4/7/2020, khi người biểu tình kéo đổ tượng Columbus rồi ném xuống cảng. Bức tượng cũ được dựng năm 1984 trong một buổi lễ có Tổng thống Ronald Reagan tham gia. Khi các mảnh tượng nằm dưới nước, những người ủng hộ tại khu Little Italy xem việc trục vớt là cách bảo vệ ký ức của cộng đồng mình.
Nhóm vận động địa phương, trong đó có cựu nghị sĩ bang Maryland John A. Pica Jr., tổ chức trục vớt và vận động kinh phí phục dựng. Nghệ sĩ Tilghman Hemsley tham gia tạo phiên bản mới. Sau những cuộc tiếp xúc kéo dài với giới chính trị, tác phẩm được đưa tới khu vực Eisenhower Executive Office Building vào tháng 3/2026. Hành trình ấy có cả sự hợp tác lẫn tranh cãi giữa những bên muốn được ghi nhận công sức.
Một biểu tượng, hai cách đọc lịch sử
Đối với một số gia đình Mỹ gốc Italy, Columbus là dấu mốc cho nỗ lực khẳng định chỗ đứng của người nhập cư. Những pho tượng dựng trong thế kỷ XIX và XX từng giúp cộng đồng thể hiện niềm tự hào văn hóa khi họ còn đối mặt với định kiến.
Vì vậy, hành động phá tượng có thể được cảm nhận như sự phủ nhận lịch sử của chính họ.
Ngược lại, các nhà hoạt động bản địa nhắc rằng chuyến vượt Đại Tây Dương năm 1492 mở đường cho quá trình chinh phục, cưỡng bức lao động và những biến động tàn khốc đối với cư dân châu Mỹ. Columbus không phải người đầu tiên đặt chân tới vùng đất có người bản địa sinh sống. Cuộc tranh luận không nằm ở việc xóa bỏ một phần lịch sử mà ở cách giới thiệu đủ cả thành tựu hàng hải lẫn hậu quả thuộc địa.
Bầu cử biến ký ức thành thông điệp chính trị
Ông Trump coi việc phục hồi các tượng đài là một phần chương trình bảo vệ di sản quốc gia. Tuyên bố Columbus Day ký ngày 7/10/2026 ca ngợi nhà hàng hải và nêu rõ bức tượng đã được dựng lại tại Nhà Trắng. Tổng thống từng trực tiếp liên hệ công lao của mình với lá phiếu của cử tri Mỹ gốc Italy, khiến lễ kỷ niệm mang thêm ý nghĩa vận động chính trị.
Phía đối lập trong tranh luận văn hóa nhấn mạnh vai trò của Indigenous Peoples’ Day, ngày tôn vinh các cộng đồng bản địa được Tổng thống Joe Biden công nhận song song từ năm 2021. Columbus Day vẫn là ngày lễ liên bang; vì vậy mô tả chính xác không phải ngày lễ từng bị xóa bỏ, mà là các chính quyền khác nhau nhấn mạnh những cách tưởng niệm khác nhau.
Làm thế nào để một tượng đài kể chuyện đầy đủ?
Việc tái dựng tượng có thể an ủi những người từng coi nó là biểu tượng bản sắc. Tuy nhiên, tượng đài đặt tại không gian công quyền cũng có sức nặng khác tượng trong bảo tàng: nó dễ được hiểu như sự tán thành chính thức đối với một cách kể lịch sử. Chính vì thế, các ý kiến đòi hỏi chú giải đa chiều và lắng nghe người bản địa không thể bị xem đơn thuần là chống lại di sản Italy.
Những người phục dựng tại Baltimore nói họ cũng muốn ghi nhận văn hóa khác, trong đó có cộng đồng bản địa. Đó có thể là điểm khởi đầu cho cuộc đối thoại khó khăn: bảo vệ ký ức của người nhập cư mà không làm mờ trải nghiệm của người bị thuộc địa hóa. Giữa mùa bầu cử, câu hỏi quan trọng hơn việc ai thắng trong cuộc chiến tượng đài là công chúng sẽ học được bao nhiêu từ lịch sử nhiều mặt.
