Lãi suất trở lại tâm điểm
Đã có thời các quyết định lãi suất của Ngân hàng Trung ương Anh trôi qua mà hầu như không ai để ý. Từ năm 2009 cho tới tháng 5/2022, lãi suất chưa từng vượt quá 1%. Nhưng nay, với mức 3,75% và khả năng tăng thêm, mỗi cuộc họp của Ủy ban Chính sách Tiền tệ đều tác động trực tiếp tới khoản trả góp của người vay mua nhà và cơ hội việc làm của người lao động.
Ủy ban gồm chín thành viên họp tám lần mỗi năm để quyết định lãi suất. Dù đây là những quyết định có sức ảnh hưởng lớn, các thành viên độc lập và không chịu trách nhiệm trước chính phủ. Chính điều đó đã thúc đẩy Ủy ban Tài chính của Quốc hội mở cuộc điều tra mới.
Gần ba thập kỷ độc lập
Trong gần 300 năm trước đó, lãi suất ở Anh do Bộ trưởng Tài chính quyết định. Năm 1997, Bộ trưởng Tài chính Gordon Brown trao quyền tự quyết cho ngân hàng trung ương, với lập luận rằng chính sách tiền tệ không nên bị chi phối bởi tham vọng chính trị ngắn hạn. Chính phủ đặt mục tiêu lạm phát, hiện là 2%, còn ngân hàng quyết định lãi suất để đạt mục tiêu ấy; từ năm 2009, BoE còn phụ trách nới lỏng và thắt chặt định lượng.
Trong những năm đầu độc lập, lạm phát ở Anh trung bình chỉ khoảng 2,5%, so với 7,3% giai đoạn 1967-1997. Tuy nhiên, lạm phát ở Pháp, Đức và Hà Lan cũng thấp tương tự, khiến khó tách bạch vai trò của BoE với các yếu tố toàn cầu. Năm 2022, Anh có lạm phát cao nhất nhóm G7, và trong phần lớn năm năm qua, lạm phát vẫn vượt mục tiêu.
Ba tiếng nói đòi cải tổ
Theo The Guardian, ba nhà kinh tế học cấp tiến đưa ra những đề xuất cải tổ với mức độ khác nhau:
- Giáo sư Costas Lapavitsas (SOAS) cho rằng BoE đang phục vụ lợi ích của giới tài chính, đề xuất chấm dứt sự độc lập và để ngân hàng phối hợp với một ngân hàng đầu tư công nhằm tái công nghiệp hóa nước Anh.
- Ông James Meadway (viện nghiên cứu Verdant) đề nghị phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ và ngân hàng: không tăng lãi suất khi lạm phát đến từ cú sốc bên ngoài, đồng thời hỗ trợ hộ gia đình và đầu tư vào chuỗi cung ứng trong nước.
- Bà Ann Pettifor đề xuất từ bỏ mục tiêu lạm phát 2%, ưu tiên việc làm đầy đủ và yếu tố khí hậu, thành lập Văn phòng Kiểm soát Lạm phát và hướng tới lãi suất thấp hơn.
Điểm chung trong lập luận của họ là lạm phát hiện nay chủ yếu do giá năng lượng, lương thực và đứt gãy chuỗi cung ứng gây ra, những yếu tố mà lãi suất khó tác động.
Ông Meadway dẫn lời chính thành viên Ủy ban Chính sách Tiền tệ Swathi Dhingra rằng những cú sốc này “nằm ngoài tầm với của cơ quan tiền tệ”.
Cuộc tranh luận hai chiều
Bà Pettifor chỉ ra nghịch lý: chính Thống đốc Andrew Bailey thừa nhận ngân hàng không thể làm gì nhiều với lạm phát nhập khẩu, nhưng BoE vẫn dự định tăng lãi suất, khiến đầu tư công và tư đều đắt đỏ hơn.
Điều đó chẳng có ý nghĩa gì: các thể chế tài khóa và tiền tệ của nước Anh đang đối đầu với nhau.
Tuy nhiên, quan điểm kinh tế chính thống vẫn bảo vệ sự độc lập của ngân hàng trung ương. Những người ủng hộ cho rằng nó giúp neo giữ kỳ vọng lạm phát, ngăn các chính trị gia hạ lãi suất trước bầu cử để lấy lòng cử tri, và giữ lòng tin của nhà đầu tư. Cuộc khủng hoảng thị trường trái phiếu Anh năm 2022, khi kế hoạch ngân sách của chính phủ khiến lợi suất tăng vọt, thường được viện dẫn như lời cảnh báo về giá trị của sự tín nhiệm.
Phiên điều tra trước Quốc hội
Năm 2023, Thượng viện Anh từng công bố báo cáo khuyến nghị cải cách, như thu hẹp phạm vi nhiệm vụ và tăng cường giám sát BoE. Nay, khi nền kinh tế Anh đã thay đổi sâu sắc so với ba thập kỷ trước, những lập luận về vai trò của ngân hàng trung ương sẽ được đưa ra trước Ủy ban Tài chính trong những tháng tới.
Dự kiến BoE sẽ tăng lãi suất vào tháng 11. Dù cuộc điều tra đi tới kết luận nào, câu hỏi cốt lõi vẫn là: ai nên quyết định giá của đồng tiền, và quyết định ấy phải chịu trách nhiệm trước ai?

















