Một vụ bắt giữ tại LAX và cáo buộc theo dõi từ Seattle
Theo Bộ Tư pháp Mỹ, Wanying Zhang bị bắt ngày 4/10 tại Los Angeles International Airport khi chuẩn bị lên chuyến bay tới China. Bà bị truy tố bằng đơn khiếu nại hình sự một tội danh: hoạt động tại Mỹ như một đặc vụ của chính phủ nước ngoài mà không đăng ký theo yêu cầu pháp luật. Zhang là công dân Mỹ nhập tịch và làm nghề môi giới bất động sản tại Orange County. Ngày hôm sau, bà ra hầu tòa liên bang ở Los Angeles để được thông báo về quyền của mình; vào thời điểm AP đưa tin, bà chưa bị đại bồi thẩm đoàn chính thức truy tố.
Trọng tâm của hồ sơ nằm ở chuyến đi Seattle ngày 1/9/2025. Bản tuyên thệ của FBI cho rằng Zhang và một người khác đã tới khu vực nơi người thân của một quan chức cấp cao Taiwan sinh sống, ngồi trong xe và ghi hình mục tiêu cùng gia đình. Camera an ninh gần ngôi nhà được cho là đã ghi lại hoạt động này. Sau đó, Zhang bị cáo buộc gửi cho một quan chức China ảnh, video và thông tin biển số xe của các phương tiện liên quan.
Các công tố viên chưa công bố toàn bộ chứng cứ tại phiên xét xử, và những chi tiết trên hiện vẫn là cáo buộc. Bộ Tư pháp nhấn mạnh nguyên tắc pháp lý rằng một đơn khiếu nại hình sự chỉ chứa cáo buộc và mọi bị can đều được suy đoán vô tội cho tới khi có phán quyết có tội vượt quá nghi ngờ hợp lý.
Từ quan hệ cá nhân đến nghi vấn chỉ đạo của quan chức China
Hồ sơ liên bang cho rằng Zhang từng học tại University of International Relations ở Beijing, ngôi trường mà điều tra viên FBI mô tả là có mối liên hệ chặt chẽ với bộ máy tình báo China. Theo bản tuyên thệ, Zhang duy trì liên lạc với một bạn học sau này trở thành quan chức chính phủ và người này giới thiệu bà với một quan chức khác.
Các trao đổi trong năm 2025 được công tố dùng để lập luận rằng chuyến đi Seattle không phải hành động tự phát.
Bộ Tư pháp cáo buộc hoạt động theo dõi được thực hiện “dưới sự chỉ đạo” của các quan chức China. Các nhà điều tra cho rằng vị trí của người thân, hình ảnh và thông tin phương tiện có thể có giá trị tình báo, đặc biệt nếu Beijing muốn tìm cách gây sức ép với giới lãnh đạo Taiwan trong một tình huống khủng hoảng. Tuy nhiên, hồ sơ công khai không cáo buộc rằng Zhang đã gây tổn hại thể chất cho mục tiêu, và cũng chưa có phán quyết xác định động cơ cuối cùng của hoạt động bị cáo buộc.
“Cáo buộc trọng tâm ở đây — rằng Zhang, theo yêu cầu của People’s Republic of China, bí mật giám sát người thân của một quan chức cấp cao nước ngoài tại Mỹ — là điều đặc biệt đáng lo ngại.” — John A. Eisenberg
Vì sao vụ án được Taiwan gọi là đàn áp xuyên quốc gia
Văn phòng Tổng thống Taiwan xác nhận người thân của Tổng thống Lai Ching-te là mục tiêu, nhưng trong tuyên bố chính thức được AP dẫn lại không nêu cụ thể danh tính. FBI sau đó nói công khai rằng người bị theo dõi là con trai của Tổng thống. Taiwan mô tả vụ việc là một trường hợp điển hình của “đàn áp xuyên quốc gia” và cho rằng việc nhắm vào cá nhân hoặc gia đình những người gắn với nền dân chủ Taiwan là hành vi không thể chấp nhận.
Khái niệm đàn áp xuyên quốc gia được các chính phủ và tổ chức nhân quyền sử dụng để mô tả những nỗ lực của một nhà nước nhằm giám sát, đe dọa, quấy rối hoặc gây sức ép đối với người sống ngoài lãnh thổ của mình. Taiwan trong năm 2026 đã nhiều lần cảnh báo các cơ quan đại diện ở nước ngoài về nguy cơ này và xây dựng cơ chế phòng ngừa, bảo vệ và ứng phó dành cho công dân.
Từ góc nhìn pháp lý của Mỹ, vụ Zhang không đòi hỏi công tố phải chứng minh một hành vi gián điệp cổ điển như đánh cắp bí mật quốc phòng. Tội danh được nêu trong đơn tập trung vào việc một người hành động tại Mỹ dưới sự chỉ đạo hoặc kiểm soát của chính phủ nước ngoài mà không thông báo với cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, câu hỏi trung tâm sẽ là quan hệ chỉ đạo, mục đích của nhiệm vụ và những hành vi cụ thể mà công tố có thể chứng minh.
Bối cảnh an ninh rộng hơn trong quan hệ Mỹ-China-Taiwan
Vụ việc xuất hiện trong bối cảnh Bộ Tư pháp Mỹ tiếp tục xử lý nhiều hồ sơ liên quan đến các hoạt động bị cáo buộc của China trên lãnh thổ Mỹ. Tháng 5/2026, Eileen Wang, khi đó là thị trưởng Arcadia, California, đồng ý nhận tội hoạt động như một đặc vụ bất hợp pháp của PRC sau khi bị cáo buộc thực hiện các chỉ thị nhằm quảng bá nội dung có lợi cho Beijing mà không khai báo quan hệ với chính phủ nước ngoài.
Sự kiện mới cũng có độ nhạy đặc biệt vì liên quan trực tiếp đến Taiwan. Beijing coi Taiwan là một phần lãnh thổ China và phản đối mạnh Tổng thống Lai, người nhấn mạnh quyền tự quyết của người dân Taiwan. Washington không có quan hệ ngoại giao chính thức với Taipei nhưng duy trì quan hệ không chính thức sâu rộng và hỗ trợ năng lực phòng vệ của hòn đảo, khiến bất kỳ cáo buộc hoạt động bí mật nào nhắm vào gia đình lãnh đạo Taiwan trên đất Mỹ đều có ý nghĩa ngoại giao lớn.
Điều quan trọng là tách ba tầng của câu chuyện: cáo buộc hình sự đối với một cá nhân, tranh luận rộng hơn về hoạt động ảnh hưởng của các quốc gia, và đối đầu chiến lược Mỹ-China quanh Taiwan. Một vụ án hình sự cần được quyết định bằng chứng cứ tại tòa; nhưng cách Washington và Taipei phản ứng cho thấy các chính phủ đang ngày càng xem việc bảo vệ cá nhân khỏi sức ép xuyên biên giới như một phần của an ninh quốc gia.

















