Thâm hụt thương mại trở thành phép thử ngoại giao
Chuyến công tác của Maroš Šefčovič diễn ra khi châu Âu nhìn thâm hụt với Trung Quốc không còn chỉ như một chỉ số kế toán. Khoảng 360 tỷ euro, tức bình quân xấp xỉ 1 tỷ euro mỗi ngày, biểu thị khoảng cách giữa sức mua của thị trường EU và khả năng bán hàng của doanh nghiệp châu Âu tại Trung Quốc. Theo dữ liệu được báo chí quốc tế dẫn lại, xuất khẩu Trung Quốc sang EU tăng 15,3% trong tám tháng đầu năm 2026, trong khi nhập khẩu từ EU tăng 6,2%. Những tỷ lệ đó khiến lời kêu gọi tái cân bằng có tính cấp bách.
Đằng sau các con số là mối quan tâm về nhà máy, người lao động và các chuỗi cung ứng. Sau khi Mỹ tăng thuế với hàng Trung Quốc, doanh nghiệp xuất khẩu tìm thêm thị trường tại châu Âu và nhiều khu vực khác. Các nhà hoạch định chính sách EU lo ngại sự dịch chuyển ấy đẩy nhanh cạnh tranh về giá trong những ngành có chi phí sản xuất cao. Tuy nhiên, thâm hụt lớn tự nó không chứng minh mọi sản phẩm nhập khẩu đều được trợ cấp bất hợp lý hay mọi việc làm mất đi đều do thương mại gây ra.
Đòn bẩy của châu Âu và giới hạn của biện pháp phòng vệ
Nghị viện châu Âu ngày 7/10 bỏ phiếu 454 thuận và 86 chống, yêu cầu quan hệ kinh tế có đi có lại và phản ứng tương xứng nếu thị trường Trung Quốc không mở rộng. Một số lãnh đạo tại Pháp và Đức thúc giục EU củng cố công cụ phòng vệ thương mại, thậm chí xem xét cơ chế chống cưỡng ép kinh tế.
Đề xuất về thuế, hạn ngạch hay giới hạn nhập khẩu đều đặt ra bài toán pháp lý, chi phí tiêu dùng và nguy cơ Bắc Kinh đáp trả.
Ô tô là tâm điểm dễ thấy nhất. Các hãng châu Âu đang cạnh tranh với xe điện và xe hybrid Trung Quốc có giá hấp dẫn, trong khi doanh nghiệp Đức đồng thời phụ thuộc vào doanh số tại chính thị trường Trung Quốc. Những khác biệt lợi ích khiến một chính sách thống nhất của 27 nước thành viên khó hơn vẻ ngoài. Tây Ban Nha lựa chọn cách tiếp cận đối thoại nhiều hơn, còn một số quốc gia công nghiệp muốn dựng hàng rào mạnh hơn để có thời gian điều chỉnh sản xuất.
Bắc Kinh phản đối bảo hộ, Brussels đòi kết quả cụ thể
Bộ Thương mại Trung Quốc cảnh báo các nước châu Âu không nên thúc đẩy chủ nghĩa bảo hộ, nhấn mạnh việc cắt đứt chuỗi cung ứng có thể gây thiệt hại cho cả đôi bên. Bắc Kinh cũng khởi động điều tra chống bán phá giá đối với p-nitrotoluene từ EU, một chất dùng trong ngành thuốc nhuộm và dược phẩm. Đây là một ví dụ cho thấy tranh chấp có thể lan ra nhiều sản phẩm ngoài ô tô và thép.
Phía EU muốn những cam kết có thể đo lường: cải thiện cơ hội xuất khẩu, xử lý rào cản thị trường và giảm sự mất cân đối ở những lĩnh vực nhạy cảm. Reuters và các báo quốc tế cho biết việc giới hạn xuất khẩu xe hybrid cũng được nêu trong thảo luận, nhưng một thỏa thuận toàn diện chưa được xác nhận. Cả hai bên đều có động cơ tránh xung đột kéo dài: Trung Quốc cần khách hàng lớn, còn châu Âu cần nguồn cung thiết bị, linh kiện và nguyên liệu cho chuyển đổi năng lượng.
Câu hỏi lớn hơn: làm thế nào giữ được sức cạnh tranh?
Tranh luận về hàng Trung Quốc đồng thời phơi bày những vấn đề nội tại của châu Âu: chi phí năng lượng, tốc độ đổi mới, quy mô đầu tư và tính phân mảnh của thị trường. Nếu chỉ nâng rào cản biên giới, EU có thể bảo vệ một số ngành trong ngắn hạn nhưng vẫn không giải quyết được khoảng cách năng suất. Nếu hoàn toàn bỏ mặc cạnh tranh, một số năng lực công nghiệp chiến lược có nguy cơ suy giảm trước khi kịp chuyển đổi.
Kết quả chuyến thăm Bắc Kinh vì vậy sẽ được đánh giá không chỉ bằng tuyên bố chung mà bằng thay đổi thực tế đối với doanh nghiệp và người lao động. EU phải kết hợp đàm phán với đầu tư trong nước, đa dạng hóa đối tác và thực thi quy tắc minh bạch. Trung Quốc cũng có lợi ích khi tạo môi trường tiếp cận thị trường rõ ràng hơn, bởi sự tin cậy mới là nền tảng giúp dòng thương mại lớn tồn tại qua các chu kỳ căng thẳng.















