Từ cuộc giải cứu đến chiến dịch quân sự
Vụ phục kích ngày 18/10 tại khu vực Croix-des-Bouquets, gần Port-au-Prince, làm bốn kỹ thuật viên thuộc lực lượng chống băng đảng được Liên Hợp Quốc hậu thuẫn mất tích. Theo Reuters, khoảng 2.000 binh sĩ Salvador đã có mặt ở Haiti vào cuối tháng 10; bài điều tra của The Wall Street Journal ngày 3/11 mô tả quân số vượt 2.500. Chênh lệch cho thấy lực lượng tăng nhanh và việc công bố quy mô chưa hoàn toàn thống nhất.
Nhiệm vụ giải cứu từ đó mở rộng thành hoạt động tuần tra và đối phó các nhóm có vũ trang. Reuters ghi nhận những thắc mắc về người ra lệnh, quy tắc sử dụng vũ lực và thời gian triển khai. Theo The Wall Street Journal, phần lớn quân Salvador hoạt động theo thỏa thuận song phương với Haiti, trong khi một bộ phận tham gia lực lượng đa quốc gia. Hai mô hình cùng tồn tại có thể gây khó khăn trong điều phối nếu trách nhiệm không được xác định rành mạch.
Một chiến trường không giống El Salvador
Bukele nổi tiếng nhờ chiến dịch bắt giữ quy mô lớn, kéo giảm bạo lực băng đảng tại El Salvador nhưng cũng gây tranh cãi gay gắt về quyền con người và thủ tục tố tụng. Haiti lại có địa hình chính trị, xã hội và an ninh khác biệt: các nhóm tội phạm bám sâu trong khu dân cư đông đúc, kiểm soát đường tiếp tế và có thể tận dụng mạng lưới địa phương để né tránh lực lượng bên ngoài.
Mọi đợt truy quét đều phải đối diện nguy cơ bắn nhầm, trả đũa cư dân và kéo trẻ em vào bạo lực. Báo cáo của văn phòng Liên Hợp Quốc tại Haiti cho biết ít nhất 1.408 người thiệt mạng và 656 người bị thương chỉ trong quý II/2026. Con số này nhắc rằng khôi phục an ninh không thể chỉ đo bằng số đối tượng bị bắt hoặc số khu phố được tái chiếm.
Người dân Haiti giữa hy vọng và lo âu
Nhiều người dân đã sống nhiều năm với những chốt kiểm soát bất hợp pháp, đe dọa bắt cóc và gián đoạn trường học, y tế. Sự hiện diện của binh sĩ mới có thể tạo cảm giác được bảo vệ, nhất là tại các tuyến vận chuyển hàng hóa. Nhưng lịch sử những can thiệp nước ngoài ở Haiti cũng khiến công chúng nhạy cảm với nguy cơ bị áp đặt bởi lực lượng không chịu trách nhiệm trước cộng đồng.
Theo AP, Thủ tướng Alix Didier Fils-Aimé nhấn mạnh lực lượng nước ngoài đến hỗ trợ chứ không thay thế nhà nước Haiti. Lập trường ấy đặt ra phép thử cụ thể: người dân có thể khiếu nại với ai khi xảy ra sai phạm, cơ quan nào điều tra thương vong, và khi nào lực lượng cảnh sát bản địa đủ sức tiếp quản các khu vực đã được bảo đảm an ninh?
Thành công đòi hỏi nhiều hơn sức mạnh quân sự
Liên Hợp Quốc đã gia hạn nhiệm vụ của Gang Suppression Force đến ngày 31/3/2027; cơ chế hỗ trợ hậu cần của tổ chức này đang mở rộng theo đợt triển khai. Dù vậy, sự hiện diện của lực lượng song phương riêng biệt khiến nhu cầu chia sẻ tình báo, thống nhất quy trình và giám sát độc lập trở nên cấp thiết.
Một chiến dịch bền vững phải bảo vệ trường học, bệnh viện và đường tiếp tế; tái thiết năng lực điều tra, tư pháp và nhà tù; đồng thời mở đường cho tiến trình bầu cử hợp pháp. Bằng không, việc đẩy một nhóm vũ trang ra khỏi địa bàn có thể chỉ khiến bạo lực dịch chuyển sang nơi khác. Phép thử cuối cùng đối với Bukele không phải màn phô diễn sức mạnh ban đầu, mà là khả năng giúp Haiti tự giữ được hòa bình sau khi binh sĩ nước ngoài rút đi.
