Lá phiếu trừng phạt và những địa bàn bất ngờ
Đêm bầu cử cho thấy làn sóng phản đối không chỉ giới hạn tại những khu vực cạnh tranh truyền thống. Reuters ghi nhận Đảng Dân chủ lật được sáu ghế Thượng viện của Đảng Cộng hòa, trong đó có Kansas, Texas, Iowa, South Carolina, North Carolina và Ohio. Tại Hạ viện, các chiến thắng ở nhiều địa hạt đưa phe đối lập tới quyền kiểm soát cơ quan này. Một số số liệu vẫn mang tính dự báo của hãng tin trong lúc kiểm phiếu hoàn tất; không nên nhầm với chứng nhận kết quả cuối cùng.
Đặc biệt, những bang Donald Trump thắng cách biệt năm 2024 nay cho thấy cử tri sẵn sàng lựa chọn ứng viên đảng khác. Điều đó không nhất thiết chứng minh một cuộc chuyển đổi ý thức hệ lâu dài. Nó cho thấy sự bất mãn về hiệu quả điều hành có thể phá vỡ lòng trung thành chính trị trong một kỳ bầu cử cụ thể. Đảng Dân chủ vì thế vừa có cơ hội mở rộng bản đồ, vừa phải chứng minh các thắng lợi này bền vững.
Túi tiền gia đình thành thước đo quyền lực
Theo Reuters và các khảo sát cử tri do AP công bố, chi phí sinh hoạt là động lực lớn của phản ứng chính trị. Giá nhiên liệu tăng sau cuộc chiến với Iran, trong khi thuế quan tạo thêm áp lực lên các doanh nghiệp, nông hộ và người tiêu dùng.
Những lời hứa về giá cả thấp hơn và tránh các cuộc xung đột mới từng giúp Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024 đã trở thành tiêu chuẩn để người dân đánh giá ông hai năm sau.
Ở các bang nông nghiệp và công nghiệp, nỗi lo không chỉ nằm ở hóa đơn xăng dầu. Thị trường xuất khẩu, giá phân bón, nguyên liệu sản xuất và sự bất định của chính sách thương mại đều ảnh hưởng tới thu nhập dài hạn. Bài bình luận Breakingviews của Gabriel Rubin nhấn mạnh tác động của thuế quan lên những địa bàn gần Canada và các vùng sản xuất hướng tới Trung Quốc. Những tổn thất ấy mang ý nghĩa chính trị bởi chúng hiện diện trong quyết định chi tiêu hằng ngày.
Quốc hội đổi chủ: giám sát mạnh hơn, luật mới khó hơn
Khi nhiệm kỳ Quốc hội mới bắt đầu vào tháng 1/2027, Đảng Dân chủ có khả năng nắm quyền lãnh đạo các ủy ban, triệu tập điều trần và yêu cầu hồ sơ nhằm giám sát chính quyền. Họ cũng có thể kiểm soát tiến trình phê chuẩn nhiều đề cử hành pháp và tư pháp tại Thượng viện. Các mảng như hợp đồng chính phủ, lợi ích kinh doanh liên quan gia đình tổng thống hay cách triển khai chính sách đối ngoại có thể trở thành đối tượng chất vấn; những vấn đề đó cần điều tra và chứng cứ, không thể mặc nhiên coi cáo buộc là sự thật.
Nhưng quyền lực đối lập có giới hạn hiến định. Tổng thống vẫn có thể phủ quyết dự luật; để vượt quyền phủ quyết, hai viện phải tập hợp được đa số hai phần ba số thành viên bỏ phiếu. Tại Thượng viện, nhiều dự luật còn phải vượt rào cản thủ tục với ngưỡng thông thường 60 phiếu để kết thúc tranh luận. Vì vậy, kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa Đảng Dân chủ có thể tự mình đảo ngược ngay thuế quan, hoạt động quân sự hay mọi quyết định của Nhà Trắng.
Hai năm thử thách và cuộc đua năm 2028
Trận địa sắp tới sẽ tập trung vào ngân sách liên bang, trần nợ, điều tra giám sát và quyền hạn chiến tranh. Một Quốc hội quyết liệt có thể buộc chính quyền giải trình rõ hơn, nhưng cũng làm tăng nguy cơ đóng cửa chính phủ hoặc trì hoãn các thỏa hiệp cần thiết. Trump có thể dùng quyền phủ quyết để giữ chương trình của mình; phía Dân chủ có thể đưa các dự luật ra bỏ phiếu nhằm cho công chúng thấy rõ các ranh giới bất đồng.
Sóng gió chính trị đồng thời đặt thử thách lên chính phe chiến thắng. Cử tri không chỉ yêu cầu kiểm soát quyền lực tổng thống, mà còn mong giá cả dễ chịu hơn, kinh tế ổn định và chính sách có thể dự đoán. Nếu chỉ có xung đột mà không có giải pháp, lòng tin dành cho Quốc hội mới cũng có thể nhanh chóng suy giảm. Đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, câu hỏi sẽ không chỉ là ai đã thắng năm 2026, mà là ai có khả năng biến sự bất mãn thành năng lực quản trị.
