Vụ án mở màn nhiệm kỳ mới
Phiên tranh tụng ngày 5/10 là vụ án đầu tiên trong nhiệm kỳ mùa thu năm 2026 của Tòa án Tối cao. Câu hỏi đặt ra không phải là các công ty có gây ra biến đổi khí hậu hay không, mà là liệu luật liên bang có ngăn cản các yêu cầu bồi thường dựa trên luật tiểu bang đối với thiệt hại do khí thải liên bang và quốc tế gây ra hay không. Những mốc chính của vụ việc:
- Tháng 4/2018, thành phố và quận Boulder khởi kiện Suncor và ExxonMobil tại tòa án bang Colorado.
- Tháng 5/2025, Tòa án Tối cao Colorado ra phán quyết 5–2 có lợi cho Boulder, cho phép vụ kiện tiếp tục.
- Tháng 2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ đồng ý xem xét vụ án theo yêu cầu của các công ty dầu khí.
- Phán quyết dự kiến được đưa ra trước cuối tháng 6/2027 và có thể ảnh hưởng tới gần 60 vụ kiện tương tự.
Bộ Tư pháp Mỹ cũng tham gia tranh luận với tư cách “người bạn của tòa”, đứng về phía các công ty, cảnh báo rằng một thành phố không thể dùng luật của bang mình để đặt ra quy tắc cho sản xuất năng lượng trên toàn quốc.
Lập luận của Boulder
Boulder cáo buộc Suncor và ExxonMobil đã cố ý góp phần làm biến đổi khí hậu bằng việc sản xuất, quảng bá và bán nhiên liệu hóa thạch, trong khi che giấu hoặc trình bày sai lệch về nguy cơ của sản phẩm. Theo chính quyền địa phương, cháy rừng, lũ lụt và nắng nóng ngày càng nghiêm trọng đang gây tốn kém lớn cho cộng đồng.
“Câu hỏi cốt lõi trong vụ án là liệu các công ty này có nên trả phần chi phí công bằng của họ cho những tác động khí hậu ngày càng tăng đối với Colorado, hay người nộp thuế ở Boulder phải tự gánh chịu những chi phí này.” — Chính quyền thành phố Boulder
Boulder cũng lập luận rằng Tòa án Tối cao Mỹ không có thẩm quyền xét vụ việc vào lúc này, vì vụ kiện chưa được đưa ra xét xử và chưa có phán quyết cuối cùng ở cấp bang. Các nhóm môi trường như Earthjustice cho rằng nếu tòa chặn vụ kiện, các công ty có thể được che chắn khỏi trách nhiệm đối với hành vi gây hiểu lầm kéo dài nhiều năm.
Lập luận của các công ty dầu khí và người ủng hộ
Suncor và ExxonMobil cho rằng luật liên bang ngăn cản việc dùng luật tiểu bang để xử lý khí thải xuyên biên giới. Trong một bài bình luận trên The Washington Post, ông Michael Toth, giám đốc nghiên cứu của Viện Civitas thuộc Đại học Texas tại Austin, lập luận rằng gần 90% khí thải toàn cầu phát sinh ngoài nước Mỹ, chỉ 0,23% có thể truy nguyên về Colorado, và việc để tòa án bang phân chia trách nhiệm cho nhu cầu năng lượng toàn cầu là xâm phạm thẩm quyền của chính phủ liên bang.
“Vấn đề là liệu bồi thẩm đoàn của một quận có thể quyết định chính sách năng lượng cho cả nước hay không, một quyền mà Hiến pháp trao cho Quốc hội chứ không phải cho một phòng xử án ở Boulder.” — Jason Isaac
Ông Toth còn cảnh báo về sự bất cân xứng: các công ty tư nhân của Mỹ, Canada và châu Âu có thể đối mặt với trách nhiệm khổng lồ tại tòa án bang, trong khi các doanh nghiệp nhà nước nước ngoài, vốn nằm trong số những đơn vị phát thải lớn nhất thế giới, có thể chuyển vụ việc lên tòa liên bang và viện dẫn quyền miễn trừ chủ quyền.
Tiền lệ và hệ quả
Năm 2011, trong vụ American Electric Power kiện Connecticut, Tòa án Tối cao đã nhất trí 8–0 rằng Đạo luật Không khí Sạch thay thế các yêu cầu bồi thường theo thông luật liên bang đối với khí thải liên bang, giao việc cân nhắc phức tạp này cho Cơ quan Bảo vệ Môi trường. Tuy nhiên, tòa chưa từng trả lời liệu luật tiểu bang có thể áp dụng cho cùng loại khí thải hay không, và đó chính là “khe hở” mà các vụ kiện khí hậu hiện nay dựa vào.
“Việc vay mượn luật của một tiểu bang cụ thể để điều chỉnh khí thải toàn cầu sẽ là không thích hợp.” — Ruth Bader Ginsburg
Dù kết quả ra sao, phán quyết sẽ định hình cách nước Mỹ phân chia trách nhiệm cho chi phí của biến đổi khí hậu: giữa doanh nghiệp, người nộp thuế, tòa án và các nhà lập pháp. Một quận ở Oregon cũng đang đòi hơn 50 tỷ USD từ các công ty năng lượng trong một vụ kiện gần như tương tự.

















