Những cỗ xe lạ trên đại lộ Ashgabat
Giữa những khối diễu binh rực rỡ trong lễ kỷ niệm Ngày Độc lập, giới quan sát quân sự nhanh chóng chú ý đến đội hình ít nhất 10 xe FK-2000 – lần đầu xuất hiện công khai trong biên chế của Turkmenistan. Theo South China Morning Post, đây là bổ sung mới nhất vào kho khí tài phòng không ngày càng dày đặc hàng Trung Quốc của quốc gia này.
Được phát triển bởi Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC), FK-2000 là hệ thống phòng không cơ động kết hợp tên lửa và pháo, với những đặc điểm nổi bật:
- Tên lửa đánh chặn máy bay ở cự ly từ 1,2 km đến 25 km, theo nhật báo Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.
- Khả năng tiêu diệt vũ khí dẫn đường chính xác, kể cả tên lửa hành trình, ở cự ly từ 1,2 km đến 10 km.
- Pháo kép 30 mm cùng radar và cảm biến quang điện tử gắn trên xe, đủ để tự phát hiện, bám bắt và tiêu diệt mục tiêu bay thấp như drone và trực thăng.
Bên cạnh FK-2000, người xem còn thấy drone DJI Matrice 30T, máy bay không người lái Sky Saker FX80 của Norinco, hệ thống trinh sát điện tử DWL-002 và một radar được truyền thông nhà nước gọi là “YLS-18A” – cái tên gần giống radar YLC-18A của Trung Quốc, dù cấu hình xe có những điểm khác biệt.
Tấm khiên được dệt nên qua nhiều năm
Sự hiện diện của vũ khí Trung Quốc ở Turkmenistan không phải chuyện mới. Ngay từ năm 2016, Ashgabat đã trưng bày các hệ thống tên lửa đất đối không FM-90, KS-1A và FD-2000 cùng dòng radar YLC. Một chuyên gia am hiểu khí tài Trung Quốc nhận định các thương vụ mới là một phần trong tiến trình hiện đại hóa phòng không toàn diện bằng thiết bị của Bắc Kinh.
Điều đáng chú ý là FK-2000 không thay thế mà bổ sung. Dù chồng lấn một phần với FM-90 tầm ngắn, nó gói gọn tên lửa, pháo và cảm biến trên một nền tảng cơ động cao, mở thêm một lớp đánh chặn trước các mối đe dọa tầm thấp. Tuy vậy, vẫn chưa rõ các radar và bệ phóng này đã được kết nối thành một mạng chỉ huy, kiểm soát và liên lạc thống nhất đến đâu – câu hỏi then chốt quyết định sức mạnh thực sự của cả hệ thống.
Sống cạnh một vùng chiến sự
Turkmenistan có đường biên giới dài với Iran, còn thủ đô Ashgabat nằm rất gần lãnh thổ nước láng giềng này. Từ tháng Hai, Iran rơi vào chiến tranh với Mỹ và Israel, nơi tên lửa và drone đóng vai trò trung tâm.
Giao tranh đã tạm lắng trong vài tuần qua, nhưng đàm phán bế tắc và lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran vẫn được duy trì.
“Tôi có thể hình dung Turkmenistan rất lo ngại khi nằm sát một vùng chiến sự đang diễn ra.” — Lyle Goldstein
Ông Lyle Goldstein, Giám đốc chương trình châu Á tại viện nghiên cứu Defense Priorities ở Washington, cho rằng mối lo ấy có thể khiến Ashgabat sẵn lòng đầu tư nhiều hơn cho quân đội, đặc biệt là nâng cấp năng lực phòng không và chống drone.
Nga chững lại, Trung Quốc bước lên
Turkmenistan không đơn độc. Uzbekistan đang sử dụng hệ thống phòng không Trung Quốc và hồi tháng Tám đã xác nhận mua tiêm kích J-10CE; Tajikistan vận hành hệ thống phòng không tầm ngắn HQ-17AE. Video lan truyền trên mạng còn cho thấy máy bay vận tải quân sự Y-9E mang phù hiệu Lực lượng Phòng không Kazakhstan, dù cả Kazakhstan lẫn Trung Quốc chưa xác nhận thương vụ.
Theo ông Goldstein, xu hướng này phản ánh việc Nga buộc phải dành sản lượng phòng không cho nhu cầu của chính mình, nhất là để đối phó các đòn tấn công tầm xa của Ukraine, trong khi những bước tiến nhanh của công nghệ quân sự Trung Quốc đang mở ra thị trường mới cho Bắc Kinh.
“Nga đang bị phân tâm và gần như đã cạn kiệt.” — Lyle Goldstein
Số liệu củng cố nhận định này. Phân tích năm 2024 của Trung tâm Chính sách Caspian cho thấy lượng vũ khí Nga giao cho Trung Á giai đoạn 2021–2023 thấp hơn 23% so với cùng kỳ thập niên trước. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) công bố tháng 3/2026 cho biết xuất khẩu vũ khí lớn của Nga giai đoạn 2021–2025 giảm 64%, thị phần toàn cầu rơi từ 21% xuống còn 6,8%, trong khi xuất khẩu của Trung Quốc tăng 11%.
Trung lập không có nghĩa là đứng yên
Dẫu vậy, sẽ là vội vàng nếu xem đây là một cuộc “đổi phe”. Turkmenistan từ lâu đã đa dạng hóa nguồn vũ khí, mua sắm từ Thổ Nhĩ Kỳ, Italy và Israel. Khí tài Trung Quốc chỉ là một mảnh ghép trong chiến lược mua sắm rộng hơn, giúp Ashgabat tránh phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào.
Với một quốc gia lấy trung lập làm kim chỉ nam đối ngoại, sức mạnh phòng thủ chính là bảo chứng cho nền độc lập. Và khi bầu trời khu vực ngày càng dày đặc drone và tên lửa, lựa chọn của Ashgabat cho thấy một chân lý giản dị: muốn đứng ngoài xung đột, trước hết phải tự bảo vệ được mình.















