Một phán quyết nhất trí nhưng nhiều trăn trở
Chánh án Suhartoyo công bố trong phiên tòa tối thứ Ba tại Jakarta rằng cả chín thẩm phán đều bác đơn. Nhóm nguyên đơn, với sự đại diện của luật sư Bambang Widjojanto và cựu Thứ trưởng Tư pháp và Nhân quyền Denny Indrayana, cho rằng các văn bằng trung học ở nước ngoài của ông Gibran không đáp ứng yêu cầu luật định và đã được Ủy ban Bầu cử Tổng quát (KPU) chấp nhận không đúng quy trình.
Theo Luật Bầu cử Indonesia, ứng viên tổng thống và phó tổng thống phải tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc có trình độ tương đương. Ông Gibran từng học tại Orchid Park Secondary School ở Singapore và UTS Insearch ở Sydney, Australia, trước khi lấy bằng cử nhân thông qua Management Development Institute of Singapore. Tuy nhiên, theo nội dung phán quyết, không có tấm bằng tốt nghiệp trung học nào được xuất trình trong suốt quá trình xét xử.
Lập luận then chốt: thời điểm đã qua
Thẩm phán Adies Kadir giải thích rằng vụ việc không còn có thể được xem như một tranh chấp về kết quả bầu cử, bởi ông Gibran đã tuyên thệ nhậm chức Phó Tổng thống bên cạnh Tổng thống Prabowo Subianto từ tháng 10/2024. Nói cách khác, tòa tách bạch giữa việc đánh giá bằng chứng và quyền hạn để hành động dựa trên bằng chứng ấy.
“Tòa không thể hủy bỏ hoặc truất quyền ông ấy như yêu cầu của các nguyên đơn.” — Adies Kadir
Ông Adies cũng cho biết vấn đề tư cách đảm nhiệm chức vụ của ông Gibran thuộc thẩm quyền của các cơ quan khác, song không nêu cụ thể đó là cơ quan nào. Chính khoảng lặng này khiến giới quan sát đặt câu hỏi: nếu một tòa án hiến pháp thừa nhận thiếu bằng chứng mà vẫn không thể hành động, thì trách nhiệm cuối cùng thuộc về ai?
Ông Gibran: tôn trọng quy trình, tiếp tục làm việc
Trả lời báo chí hôm thứ Tư, ông Gibran nói ông tôn trọng các thủ tục của tòa và sẽ tiếp tục làm việc để các chương trình của Tổng thống Prabowo thành công. Ông đáp lại nghi vấn bằng một lập luận giản dị, gắn với tấm bằng cử nhân nhận tại Singapore.
“Nếu tôi chưa tốt nghiệp trung học, tôi đã không thể vào đại học.” — Gibran Rakabuming Raka
Với những người ủng hộ, phán quyết là sự khép lại hợp lý cho một tranh cãi kéo dài nhiều năm. Còn với những người hoài nghi, một câu trả lời trước ống kính vẫn chưa thể thay thế cho một văn bằng cụ thể được công khai.
Phía nguyên đơn và kịch bản luận tội
Luật sư Bambang Widjojanto, cựu Phó Chủ tịch Ủy ban Xóa bỏ Tham nhũng (KPK), nhận định phán quyết có thể trở thành cơ sở để Quốc hội luận tội ông Gibran và ngăn ông tái tranh cử, trừ khi ông hoàn thành chương trình bổ túc tương đương trung học của chính phủ. Trong các phiên điều trần trước đó, ông nhấn mạnh các nguyên đơn chỉ mong có một cơ hội công bằng để vấn đề được xem xét công khai. Sau phán quyết, ba hướng đi đang được nhắc đến:
- Quốc hội có thể khởi động thủ tục luận tội, vốn đòi hỏi đa số lớn và sự xác nhận của chính Tòa án Hiến pháp.
- Ông Gibran có thể hoàn tất chương trình bổ túc trung học Paket C để chấm dứt tranh cãi trước kỳ bầu cử năm 2029.
- KPU có thể bị yêu cầu làm rõ quy định năm 2023 miễn nộp bằng tốt nghiệp cho một số ứng viên từng học ở nước ngoài.
Tuy vậy, liên minh cầm quyền của ông Prabowo hiện chiếm đa số áp đảo tại Hạ viện (DPR), khiến kịch bản luận tội khó trở thành hiện thực trong ngắn hạn.
Phép thử cho niềm tin vào thể chế
Vụ việc phản chiếu một nghịch lý quen thuộc ở nhiều nền dân chủ: quy trình pháp lý có thể khép lại, nhưng niềm tin của công chúng thì không thể được tuyên án. Khi tòa thừa nhận thiếu bằng chứng mà vẫn giữ nguyên hiện trạng, phán quyết vừa bảo đảm ổn định chính trị, vừa để lại câu hỏi day dứt về trách nhiệm giải trình.
Tại một quốc gia hơn 280 triệu dân, nơi uy tín của Tòa án Hiến pháp từng bị tổn hại sau phán quyết năm 2023, mỗi quyết định liên quan đến gia đình ông Joko Widodo đều bị soi xét kỹ lưỡng. Bài kiểm tra thật sự giờ đây không còn nằm trong phòng xử án, mà ở cách các thể chế khác chọn hành động hay im lặng.














