Khi đối ngoại trở thành chuyện bữa cơm
Theo truyền thống, các cân nhắc kinh tế thường quyết định lựa chọn của cử tri trong bầu cử giữa kỳ. Nhưng lần này, khi cuộc chiến với Iran và chiến dịch thuế quan làm chi phí của người Mỹ tăng cao, chính cách tiếp cận thế giới của Tổng thống đã trở thành vấn đề túi tiền. Ngày càng nhiều dấu hiệu cho thấy cử tri trực tiếp kết nối hai điều này, tạo ra gánh nặng lớn cho ông Trump và đảng Cộng hòa trước ngày bỏ phiếu 3/11.
Kể từ năm 2006, khi đảng Cộng hòa của ông George W. Bush mất cả hai viện giữa lúc cuộc chiến Iraq không được lòng dân, chưa có lúc nào cách một tổng thống xử lý các vấn đề quốc tế lại đóng vai trò trung tâm như vậy. Phản ứng chính trị lần này thậm chí có thể lớn hơn, bởi cử tri cảm nhận nỗi đau kinh tế từ giá xăng và hóa đơn thực phẩm theo cách hai thập kỷ trước chưa có. Ông Christopher Preble, nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Stimson, nhận định:
Người dân đang trải nghiệm tác động từ cuộc chiến và các chính sách khác của Trump.
Theo ông, cuộc bầu cử là cơ hội để cử tri bày tỏ sự bất mãn trước cách Tổng thống xử lý những vấn đề này.
Khi chính trị dẫn dắt đối ngoại
Với tỷ lệ ủng hộ chạm mức thấp lịch sử, ông Trump đã đưa ra một số quyết định gây tranh cãi trước bầu cử:
- Dỡ bỏ trừng phạt với dầu diesel xuất khẩu của Nga để hạ giá nhiên liệu, điều mà những người chỉ trích, kể cả một số nghị sĩ Cộng hòa, cho rằng củng cố ấn tượng ông ngày càng đứng về phía Moscow
- Gây sức ép buộc Kyiv ngừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga, trong khi giới chuyên gia cho rằng giá năng lượng tăng chủ yếu do cuộc chiến với Iran
- Cam kết không ra lệnh tấn công mới vào Iran trước bầu cử, dù có nhiều thông tin Mỹ và Israel đang chuẩn bị cho khả năng leo thang lớn sau đó
- Một số ứng viên Cộng hòa tách mình khỏi ông Trump về xung đột Trung Đông, thương chiến với Canada và sức ép lên Ukraine
Ở phía bên kia, các quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đang tìm cách giữ giá dầu ở mức cao để gây bất lợi cho ông Trump, bằng các chiến thuật mới nhắm vào tàu qua eo biển Hormuz và cố tình kéo dài bế tắc ngoại giao.
Bảo vệ cách tiếp cận của chính quyền, người phát ngôn Nhà Trắng Matt Middleton khẳng định Tổng thống luôn nói rõ về những xáo trộn thị trường tạm thời do xung đột với Iran, và sự tương phản giữa thành tích kinh tế của ông với “phương án tai hại” của đảng Dân chủ là rõ ràng. Ông Trump cho rằng người dân nên chấp nhận giá xăng tạm thời cao để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân; Iran khẳng định chương trình hạt nhân phục vụ mục đích dân sự, trong khi cơ quan giám sát hạt nhân Liên hợp quốc và giới tình báo Mỹ đánh giá Tehran đã đóng chương trình phát triển vũ khí hạt nhân từ năm 2003.
“Vấn đề là kinh tế”
Bầu cử giữa kỳ thường được xem là cuộc trưng cầu ý dân về thành tích của tổng thống đương nhiệm, và nhiều thập kỷ qua, kinh tế luôn chi phối lựa chọn của cử tri, như câu nói nổi tiếng thời Bill Clinton “vấn đề là kinh tế, đồ ngốc ạ”. Các cuộc thăm dò năm nay cho thấy cử tri xếp đối ngoại ở vị trí thấp trong danh sách ưu tiên, nhưng phần lớn nhận thấy các quyết sách đặc trưng của ông Trump như cuộc chiến Iran và thuế quan đang góp phần đẩy chi phí lên.
Khảo sát mới nhất của Hội đồng Chicago về Các vấn đề Toàn cầu cho thấy phần lớn người Mỹ tin rằng chính sách đối ngoại của chính quyền đã làm tổn hại vị thế toàn cầu của nước Mỹ cũng như điều kiện kinh tế quốc gia và hộ gia đình. Giới phân tích cho rằng từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã làm lung lay trật tự thế giới dựa trên luật lệ, trong khi quan hệ với các đồng minh xấu đi và giới hạn sức mạnh của Mỹ ngày càng lộ rõ.
Cán cân quyền lực và giai đoạn “vịt què”
Đảng Dân chủ được dự báo rộng rãi sẽ giành quyền kiểm soát Hạ viện, còn Thượng viện ngày càng trở nên khó đoán. Mất bất kỳ viện nào cũng có thể gây khó khăn cho chương trình nghị sự của ông Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ, dù Quốc hội vẫn khó kiềm chế quyền chủ động đối ngoại của tổng thống.
Câu hỏi lớn là ông Trump sẽ cảm thấy bị ràng buộc hay được giải phóng khi bước vào giai đoạn “vịt què”, lúc tổng thống không thể tái tranh cử và không còn chịu áp lực bầu cử. Ông Jon Alterman của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định với nhiều tổng thống bị ràng buộc trong nước, đối ngoại là lĩnh vực họ có thể hành động tương đối tự do. Theo giới phân tích, cách ông xử lý Iran, Nga, Trung Quốc, Cuba hay các đồng minh có thể rẽ theo bất kỳ hướng nào, hoặc ông có thể mất hứng thú và dồn sức cho các dự án xây dựng như phòng khiêu vũ Nhà Trắng.
