Hiện tượng ảnh AI chỉnh sửa ảnh chim gây lo ngại trong cộng đồng nghiên cứu

Trong cộng đồng những người yêu thích quan sát chim, việc ghi nhận một loài chim xuất hiện ngoài phạm vi phân bố thông thường luôn là sự kiện đặc biệt được nhiều người chú ý. Ví dụ tại Anh, việc phát hiện chim diều rạn cánh Tây có xuất hiện ở một thị trấn ven biển phía bắc Wales hồi tháng 6 vừa qua đã được các diễn đàn chim cảnh chào đón rộng rãi. Tuy nhiên, sự gia tăng các hình ảnh chỉnh sửa qua trí tuệ nhân tạo (AI) đang đe dọa làm suy giảm tính chính xác của các ghi nhận này, từ đó ảnh hưởng đến độ tin cậy của các nền tảng công dân khoa học như iNaturalist và Macaulay Library, vốn được các nhà nghiên cứu dựa vào để theo dõi sự thay đổi phạm vi sinh cảnh của các loài chim.

Ảnh giả và ảnh chỉnh sửa qua AI lan rộng trên các diễn đàn chim

Sự phổ biến của các nền tảng AI tạo ảnh như ChatGPT hay Google Gemini đã dẫn đến việc xuất hiện ngày càng nhiều những hình ảnh chim quý hiếm được tạo ra hoặc chỉnh sửa một cách tinh vi chỉ trong vài giây trên các diễn đàn nhiếp ảnh thiên nhiên. Người dùng có thể tạo ra những bức ảnh giả chất lượng cao hoặc chỉnh sửa một tấm ảnh thật bằng cách yêu cầu AI loại bỏ những vật che khuất như cành cây hay lá cây.

Advertisement300 × 250

Tuy nhiên, điều này có thể dẫn tới những thay đổi lớn không mong muốn, làm sai lệch thông tin hình ảnh gốc.

Trong một bài viết đăng trên tạp chí khoa học Nature, các nhà nghiên cứu cảnh báo đã phát hiện hàng trăm hình ảnh giả xuất hiện trên các cơ sở dữ liệu ghi nhận loài. Mức độ thực sự của vấn đề này vẫn chưa thể xác định rõ bởi nhiều ảnh có thể chưa bị phát hiện, và điều này có nguy cơ làm nhiễu dữ liệu ghi nhận do cộng đồng cung cấp.

Phân tích chuyên gia về ảnh AI và tầm ảnh hưởng với dữ liệu sinh học

Tiến sĩ Alexander Lees, nhà sinh thái học tại Đại học Manchester Metropolitan, tác giả bài báo trên Nature, chia sẻ rằng nhiều bức ảnh động vật hoang dã trên Facebook hiện nay thực chất là hình ảnh do AI tạo ra. Điều này làm cho việc sử dụng những hình ảnh đó để nghiên cứu về sự hiện diện không gian và thời gian của các loài trở nên rất khó khăn.

Ông nói thêm, những trường hợp quay phim giả mạo hoàn toàn vẫn còn ít và thường dễ nhận diện—ví dụ như hình ảnh một con chim tucan xuất hiện tại Siberia sẽ bị nghi ngờ ngay lập tức. Tuy nhiên, phần lớn các chỉnh sửa ảnh xảy ra khi người dùng muốn cải thiện hình ảnh, vô tình AI tạo ra các chi tiết từ loài chim khác trên ảnh, gây ra các báo cáo ghi nhận sai lệch.

Lee dẫn chứng một trường hợp báo cáo chim red-winged blackbird ở trung tâm Brazil, loài này chỉ xuất hiện tự nhiên ở Bắc Mỹ và chưa từng được thấy ở Brazil. Trong thực tế, hình ảnh đó là chim epaulet oriole, một loài phổ biến ở châu Mỹ, nhưng do chủ ảnh muốn image "đẹp hơn" đã nhờ AI chỉnh sửa, khiến một số chi tiết của chim red-winged blackbird được thêm vào, dẫn đến báo cáo sai.

“Nhiếp ảnh gia động vật hoang dã thường bị ám ảnh bởi việc có được bức ảnh đẹp, nhưng khi AI được sử dụng để chỉnh sửa, hình ảnh đó có thể gây ra vấn đề nghiêm trọng sau này,” Lees cảnh báo.

Các tổ chức công dân khoa học nỗ lực kiểm soát chất lượng dữ liệu

Các tổ chức chuyên về công dân khoa học đang cố gắng đánh giá quy mô vấn đề. Trên iNaturalist, nền tảng mạng xã hội cho phép người yêu thiên nhiên ghi nhận nhứng phát hiện về thực vật và động vật, mới chỉ có khoảng 1.400 hình ảnh trong tổng số hơn 610 triệu ảnh bị đánh dấu nghi ngờ sử dụng AI.

Việc ghi nhận sự di chuyển của thực vật, động vật liên quan đến biến đổi khí hậu và phát hiện những hành vi mới của các loài đã mang lại nhiều đóng góp quan trọng cho khoa học từ hoạt động công dân khoa học. Tony Iwane, giám đốc hỗ trợ cộng đồng của iNaturalist và là đồng tác giả bài báo trên Nature, cho biết hầu hết các trường hợp chỉnh sửa AI không phải xuất phát từ ác ý. Ông kêu gọi người dùng cần luôn cảnh giác để đảm bảo tính chính xác của thông tin.

Ông nhấn mạnh: “Trên các nền tảng như của chúng tôi, người dùng thường cung cấp thông tin ở quy mô mà các nhà khoa học khó có thể đạt tới. Nền tảng đó còn như một bộ cảm biến ghi nhận những diễn biến trên Trái Đất theo thời gian thực: cây cối ra hoa sớm hơn? Các loài di chuyển về phía Bắc do khí hậu nóng lên? Càng biết nhiều nơi các loài xuất hiện, chúng ta càng có cơ sở tốt hơn để bảo tồn. Nhưng dữ liệu phải là chính xác.”

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Ảnh chỉnh sửa bằng AI đang lan rộng và gây rối loạn dữ liệu công dân khoa học về chim.
  • Hàng trăm hình ảnh giả đã được phát hiện trên các cơ sở dữ liệu ghi nhận loài.
  • Các nhiếp ảnh gia đôi khi vô tình tạo ra hình ảnh sai lệch khi dùng AI chỉnh sửa ảnh.
  • Các nền tảng như iNaturalist đang cố gắng phát hiện và hạn chế ảnh chỉnh sửa bằng AI.
  • Tính chính xác của dữ liệu là yếu tố sống còn để bảo tồn và nghiên cứu các loài chim.

Đăng ký bản tin QMVN