Đợt dịch tồi tệ nhất thế giới
Số ca nghi mắc ở Bangladesh trong năm nay cao hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Theo WHO, sởi thường khiến 2 đến 3 người tử vong trên mỗi 1.000 ca, nhưng có thể nguy hiểm hơn ở các nước nghèo do suy dinh dưỡng và những yếu tố khác. Ông Mark Jit, cố vấn vắc-xin của WHO và giáo sư tại Đại học New York, nhận định:
Đây là lời cảnh báo thực sự cho mọi quốc gia.
Theo ông, phòng dịch bằng tiêm chủng dễ hơn, rẻ hơn và an toàn hơn so với ứng phó khẩn cấp; các biện pháp đáp ứng rồi sẽ chặn được dịch, nhưng trong lúc đó nhiều người đã mắc bệnh và một số đã tử vong. Tháng 5, Bộ trưởng Y tế Sardar Md. Sakhawat Husain từng nói dịch đã được kiểm soát, nhưng đến tháng 9, trung bình mỗi ngày vẫn có 1.198 ca mới – mức cao nhất kể từ tháng 5.
Những đứa trẻ không kịp được tiêm
Tại vùng Sylhet ở đông bắc – một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nhất, với 180 trẻ tử vong theo hồ sơ chính thức – bé Arman Hossain, 2 tuổi, chưa được tiêm phòng, đã qua đời hồi tháng 7, chỉ 24 giờ sau khi nhập viện. Gia đình phải bán chiếc xe ba bánh để trả viện phí.
Cha của bé, anh Amin Mia, 26 tuổi, kể không có nhân viên y tế nào đến ngôi làng hẻo lánh của họ để tiêm phòng kịp thời, và họ chỉ xuất hiện sau khi anh chôn cất con trai.
Ở thị trấn Chhatak, bé Labiba Akter qua đời hồi tháng 6 khi mới 9 tháng tuổi. Bé đủ điều kiện được tiêm từ tháng 4, khi chương trình khẩn cấp hạ độ tuổi tiêm từ 9 xuống 6 tháng, nhưng cha bé cho biết không có nhân viên y tế nào đến thông báo. Trong số 16 gia đình Reuters phỏng vấn tại Sylhet, 8 gia đình nói chưa từng thấy nhân viên y tế đến tiêm phòng.
Từ hình mẫu tiêm chủng đến khoảng trống
Năm 2024, WHO và UNICEF ước tính Bangladesh đạt tỷ lệ tiêm mũi một 96% và mũi hai 93%. Nhưng cùng năm, biểu tình đã chấm dứt 15 năm cầm quyền của Thủ tướng Sheikh Hasina, kéo theo bất ổn kéo dài. Những vấn đề nổi lên gồm:
- Nhân viên y tế đình công, đơn đặt hàng vắc-xin bị chậm trễ và các đợt tiêm bổ sung bị gián đoạn; năm 2025, tỷ lệ tiêm mũi một giảm còn 90% và mũi hai còn 86%.
- Chiến dịch khẩn cấp tháng 4–5 tiêm cho gần 20 triệu trẻ nhưng bỏ sót khoảng 4 triệu em, và chỉ tiến hành một vòng kiểm tra mức độ sẵn sàng thay vì bốn vòng như thường lệ.
- Tỷ lệ trẻ mắc sởi chưa được tiêm gần như không thay đổi trước và sau chiến dịch (82% và 85%), cho thấy khoảng trống bao phủ dai dẳng.
Báo cáo của WHO và UNICEF còn đặt nghi vấn về chất lượng dữ liệu tiêm chủng giai đoạn 2023–2025, khi có số liệu sơ bộ cho thấy số người được tiêm vượt quá 100% mục tiêu. Giáo sư dịch tễ học Mahmudur Rahman cảnh báo khi khâu chuẩn bị không được làm kỹ, trẻ em nghèo nhất và khó tiếp cận nhất thường bị bỏ sót và phải trả giá.
Nỗ lực mới và những thách thức còn lại
Cuối tháng 9, chính phủ phát động chiến dịch mới nhắm tới 3,4 triệu trẻ từng bị bỏ sót, với cam kết huy động người dân ở các làng để không em nào bị bỏ lại. Ông Ziauddin Hyder, trợ lý đặc biệt về y tế của Thủ tướng Tarique Rahman, cho biết chính phủ đang làm mọi điều có thể để chấm dứt dịch. Phó đại diện WHO tại Bangladesh Rajesh Narwal nhấn mạnh tiêm chủng thường quy cần hiệu quả và bền vững hơn để khoảng trống không tái diễn.
Tuy nhiên, theo UNICEF và Cục Thống kê Bangladesh, có tới 40% trẻ em chưa được đăng ký khai sinh, và khoảng một phần ba vị trí nhân viên y tế đang bỏ trống. Giới chuyên gia kêu gọi mở rộng tiêm cho trẻ trên 5 tuổi – nhóm chiếm một phần ba số ca mắc – trong khi các bệnh viện như Shahid Shamsuddin Ahmed ở Sylhet quá tải, đồng thời đất nước còn phải chống dịch sốt xuất huyết.
