Cuộc cạnh tranh mô hình quản trị AI toàn cầu

Cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc đã chuyển hóa thành một cuộc tranh giành ảnh hưởng mạnh mẽ về mô hình quản trị và phát triển công nghệ. Cả hai nước không chỉ cạnh tranh trong lĩnh vực kỹ thuật mà còn tích cực thúc đẩy và xuất khẩu các mô hình quản lý công nghệ khác biệt tới các quốc gia khác, nhằm mở rộng ảnh hưởng toàn cầu.

Tại Burkina Faso, các lớp đào tạo kỹ năng số và AI dành cho thế hệ trẻ do Mỹ tài trợ đang diễn ra tại thủ đô Ouagadougou, thể hiện nỗ lực nâng cao trình độ kỹ thuật số dựa trên hệ sinh thái công nghệ của Mỹ. Ngược lại, tại Viện Công nghệ Đào tạo Kỹ thuật Công nghiệp Suzhou thuộc tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, các học viên từ Indonesia và Lào được đào tạo về chuyển đổi số và tự động hóa công nghiệp thông minh, đồng thời tiếp nhận góc nhìn về AI theo cách tiếp cận của Trung Quốc.

Thông điệp hợp tác và tầm nhìn của Trung Quốc

Hội nghị cấp cao về AI và quản trị toàn cầu ở Thượng Hải được tổ chức từ ngày thứ Sáu tới thứ Hai tuần sau, có sự tham gia của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhân sự kiện lần đầu ông tham dự kể từ khi sự kiện được tổ chức lần đầu vào năm 2018. Chủ tịch Tập nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một nền tảng hợp tác quốc tế bao trùm trong phát triển AI, tránh sự cạnh tranh đối đầu giữa các quốc gia.

Ông Tập khẳng định rằng phát triển AI không nên là cuộc trình diễn đơn độc của một quốc gia, mà phải là bản hòa tấu của sự hợp tác toàn cầu. Ông cũng cam kết tạo ra 5.000 cơ hội đào tạo và hội thảo về AI, đồng thời hợp tác với các tổ chức quốc tế như ASEAN, Liên đoàn Arab và Liên minh Châu Phi để thành lập các trung tâm hợp tác ứng dụng AI quốc tế.

Quan điểm và chiến lược phát triển AI của Mỹ và Trung Quốc

Chuyên gia Kyle Chan từ Trung tâm John L. Thornton về Trung Quốc tại Viện Brookings (Washington) nhận định rằng cả Mỹ và Trung Quốc đang tìm kiếm sự cân bằng giữa thúc đẩy phát triển AI và giảm thiểu các rủi ro liên quan.

Advertisement300 × 250

Ông cũng đánh giá sự tham gia của Chủ tịch Tập tại hội nghị nhấn mạnh vị thế ưu tiên của Trung Quốc đối với lĩnh vực này.

Mỹ áp dụng chiến lược phát triển AI dựa trên thị trường, tập trung nguồn vốn đầu tư mạo hiểm lớn, kết hợp các tập đoàn công nghệ và các nhà nghiên cứu đại học hàng đầu với sự hỗ trợ chính phủ. Dự án trọng điểm trị giá 500 tỷ USD "Stargate Project" với sự tham gia của các công ty lớn như SoftBank, OpenAI, Oracle nhằm củng cố vị trí dẫn đầu toàn cầu của Mỹ trong cuộc đua AI thông qua mạng lưới trung tâm dữ liệu quốc gia.

Trong khi đó, Trung Quốc theo đuổi các kế hoạch phát triển AI dài hạn dựa trên các kế hoạch 5 năm với các nguyên tắc "AI vì điều tốt" và "AI cho tất cả". Trung Quốc ưu tiên các mô hình chi phí thấp và phát triển nhanh, điển hình như nền tảng DeepSeek nội địa, đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI trong các ngành công nghiệp và dịch vụ.

Thách thức quản lý và cạnh tranh công nghệ

Ở Mỹ, hiện chưa có luật liên bang toàn diện về AI; các quy định liên quan được phân bổ cho nhiều cơ quan và thay đổi dựa trên từng trường hợp, giữa việc siết chặt kiểm soát và giảm bớt quy định. Trung Quốc lại thực hiện quản lý tập trung qua cơ quan Cyberspace Administration, với các biện pháp cụ thể nhằm đảm bảo AI hữu ích và an toàn, đồng thời tránh gây ảnh hưởng đến ổn định xã hội.

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc còn thể hiện ở khía cạnh xuất khẩu công nghệ. Mỹ coi AI là tài sản an ninh quốc gia và áp đặt lệnh cấm xuất khẩu chip và phần mềm đối với một số nước, bao gồm Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc chuyển sang sử dụng phần mềm mã nguồn mở và phần cứng giá rẻ, đồng thời xây dựng quan hệ đối tác với các nước thuộc khu vực Nam toàn cầu, ưu tiên hợp tác không gắn điều kiện chính trị và khẳng định vị thế người dùng AI có trách nhiệm.

Hợp tác và căng thẳng trong quản trị AI toàn cầu

Mỹ và Trung Quốc đều nhận thức cần hợp tác để giảm thiểu rủi ro AI nhưng chưa thống nhất được cách thức hợp tác cụ thể. Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu và hệ thống lưới điện hỗ trợ AI là cuộc đua song song giữa hai nước, với sự góp mặt của các tập đoàn như Amazon, Google, Microsoft, Meta ở Mỹ và Huawei, ZTE, Alibaba, Tencent ở Trung Quốc.

Tại Hội nghị đối thoại AI toàn cầu của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Geneva ngày 7/7, cả hai nước đều tham gia để trao đổi về quản trị AI, đưa ra mối quan tâm về các cuộc tấn công mạng hỗ trợ AI và việc lạm dụng AI trong nghiên cứu sinh học và hóa học, cũng như nhu cầu về các quy định mới.

Bộ trưởng Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc Li Lecheng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác đa phương nhằm đảm bảo an toàn AI và mang lại lợi ích cho tất cả các bên. Đại diện Nhà Trắng Katie Strickland chia sẻ chính phủ Mỹ đang phối hợp với các nhà lập pháp xây dựng chính sách quản lý quốc gia, bảo vệ trẻ em, hạn chế kiểm duyệt và tôn trọng sở hữu trí tuệ, dựa trên sự hợp tác tự nguyện giữa chính phủ và ngành công nghệ.

Song một số nhà quan sát tại Washington nghi ngờ động thái của Trung Quốc trong việc thúc đẩy quản trị AI toàn cầu là nhằm mở rộng kiểm soát nhà nước thay vì bảo vệ tự do cá nhân. Một phân tích của Carnegie Endowment for International Peace cho rằng Trung Quốc xem quản trị AI như công cụ củng cố kiểm soát của nhà nước và muốn lan tỏa các giá trị và tiêu chuẩn của mình trên toàn cầu.

Cuộc đua AI ngày càng trở thành thách thức chiến lược không chỉ về mặt công nghệ mà còn về ý thức hệ và ảnh hưởng toàn cầu, khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nỗ lực định hình tương lai quản trị công nghệ toàn cầu theo quan điểm riêng của mình.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh không chỉ về công nghệ AI mà còn về mô hình quản trị và xuất khẩu công nghệ.
  • Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh hợp tác quốc tế và giới thiệu nhiều sáng kiến đào tạo AI quy mô lớn.
  • Mỹ ưu tiên mô hình phát triển AI dựa trên thị trường, trong khi Trung Quốc tập trung vào mô hình mở và chi phí thấp.
  • Quản lý AI ở Mỹ chưa có luật liên bang toàn diện, trong khi Trung Quốc áp dụng quản lý tập trung do Cyberspace Administration thực hiện.
  • Hai nước đã tham gia đối thoại AI toàn cầu và thảo luận về các mối nguy an ninh cùng quy định, nhưng vẫn chưa thống nhất được phương thức hợp tác cụ thể.

Đăng ký bản tin QMVN