Một lời hứa tiền mặt giữa lúc cử tri lo giá cả
Tại Dallas ngày 9 tháng 9, ông Trump gọi khoản chi 5.000 USD là một “Trump dividend” dành cho người trưởng thành nếu Đảng Cộng hòa giữ được cả Hạ viện và Thượng viện. Thông điệp này xuất hiện vào thời điểm chi phí thực phẩm, nhiên liệu và nhà ở vẫn là mối bận tâm lớn đối với nhiều hộ gia đình. Reuters ghi nhận chiến lược của ông Trump là biến cuộc bầu cử giữa kỳ thành một cuộc trưng cầu về chính ông, đồng thời chuyển trọng tâm tranh luận khỏi những hóa đơn hằng ngày sang câu hỏi ai nên kiểm soát Washington.
Sức hấp dẫn của lời hứa rất dễ hiểu: 5.000 USD là số tiền đủ lớn để một gia đình trang trải nhiều tháng tiền thực phẩm, trả một phần khoản vay hoặc tạo quỹ khẩn cấp. Nhưng chính vì quy mô đó, câu hỏi về tính khả thi lập tức xuất hiện. AP ước tính chương trình có thể vượt 1.000 tỷ USD và nhấn mạnh tổng thống không thể tự mình phát tiền nếu không có sự đồng ý của Quốc hội. Nhà Trắng và các đồng minh cũng chưa đưa ra công thức cuối cùng về đối tượng nhận tiền hay thời điểm thực hiện.
Bài toán ngân sách khiến khẩu hiệu gặp thực tế
Những người ủng hộ cho rằng khoản tiền có thể được tài trợ một phần từ doanh thu thuế quan và coi đây là cách chuyển lợi ích kinh tế trực tiếp về cho người dân. Phó Tổng thống JD Vance sau đó gợi ý những người có thu nhập cao có thể không thuộc diện nhận toàn bộ khoản tiền.
Tuy nhiên, các nhà kinh tế được AP dẫn lời cho rằng doanh thu thuế quan khó đủ để trang trải một chương trình quy mô như vậy, trong bối cảnh thâm hụt liên bang vẫn ở mức cao và nợ công Mỹ đã vượt các mốc lịch sử.
Tranh luận còn chạm vào ký ức về các gói kích thích trong thời kỳ đại dịch. Tiền mặt khẩn cấp từng giúp hàng triệu gia đình vượt qua cú sốc, nhưng giới kinh tế vẫn tranh luận về mức độ mà hỗ trợ quy mô lớn đã góp phần làm cầu tiêu dùng tăng nhanh hơn nguồn cung. Với lạm phát vẫn nhạy cảm về mặt chính trị, bất kỳ kế hoạch chi hơn 1.000 tỷ USD nào cũng sẽ bị soi xét không chỉ về tính công bằng, mà còn về nguy cơ đẩy giá hàng hóa và lãi suất đi lên.
Đảng Cộng hòa đặt cược vào sức hút cá nhân của Trump
Đại hội Dallas cho thấy ông Trump vẫn là trung tâm tuyệt đối của thông điệp Cộng hòa. Ông kêu gọi cử tri hành động như thể tên mình có trên lá phiếu, một lựa chọn đáng chú ý vì lịch sử thường bất lợi cho đảng của tổng thống trong bầu cử giữa kỳ. Reuters cho biết một số nhân vật Cộng hòa lo chiến lược quá phụ thuộc vào ông Trump có thể không phù hợp tại những khu vực dao động, nơi cử tri quan tâm nhiều hơn đến chi phí sinh hoạt, chiến tranh và quản trị địa phương.
Dẫu vậy, Đảng Cộng hòa có lý do để giữ ông Trump ở tuyến đầu. Ông vẫn sở hữu khả năng huy động cử tri trung thành mà ít chính trị gia khác có được. Song cuộc bầu cử tháng 11 sẽ kiểm tra một điều khó hơn: liệu sức mạnh đó có thể mở rộng ra ngoài nền tảng MAGA hay không. Các cuộc đua sít sao ở Hạ viện và Thượng viện khiến chỉ một thay đổi nhỏ trong nhóm cử tri độc lập, ngoại ô hoặc người trẻ cũng có thể quyết định bên nào kiểm soát Quốc hội.
Một cuộc tranh luận lớn hơn về niềm tin chính trị
Lời hứa 5.000 USD còn làm nổi bật vấn đề sâu hơn của chính trị Mỹ: cử tri ngày càng đòi hỏi lợi ích cụ thể trong khi mức độ tin tưởng vào các thể chế lại suy giảm. Một khoản thanh toán trực tiếp rất dễ truyền đạt, nhưng quản trị quốc gia không thể chỉ được đo bằng một tấm séc. Người dân cũng phải cân nhắc các chính sách thuế, y tế, việc làm, an sinh, nhập cư và đối ngoại sẽ tác động ra sao trong nhiều năm sau cuộc bầu cử.
Vì vậy, tranh luận quan trọng nhất không phải là người Mỹ có thích 5.000 USD hay không. Câu hỏi là lời hứa ấy có thể trở thành chính sách hợp pháp, bền vững và được tài trợ minh bạch hay không. Một nền dân chủ trưởng thành cần khoảng cách rõ ràng giữa thông điệp vận động và quyết định ngân sách. Khi cử tri bước vào phòng phiếu, giá trị của lựa chọn nằm ở khả năng nhìn xa hơn lời hứa trước mắt để đánh giá toàn bộ hướng đi mà mỗi đảng đang đề xuất.
